Lange Weide

“Je doet het voor het gebied!”

Boeren, omwonenden, natuurbeheerders en waterschap werken samen om bodemdaling te remmen, broeikasgassen te verminderen en waterkwaliteit  te verbeteren. In polder Lange Weide is dat waar de gebiedspartners warm voor lopen. Veehouder Martin van den Hoeven, Heemraad Bert de Groot en projectleider Annette van Schie (beiden van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden/HDSR) vertellen over hun ervaringen. Vol enthousiasme zetten gebiedspartijen zich in om het effect van onderwaterdrainage te verbeteren. Door samen ‘op maat’ het peil te regelen via een App-groep dynamisch peilbeheer. Een revolutionaire gedachte voor veel waterschappen. Voor HDSR sinds kort de nieuwe werkelijkheid.

Lange weide_SNE0352 600Rem op bodemdaling

Annette van Schie van HDSR is projectleider voor het toekomstbestendig maken van de Lange Weide, een polder vlakbij Driebruggen in het Zuid-Hollands veenweidegebied. Het is de grootste pilot voor onderwaterdrainage in Nederland. In 2018 en 2019 zijn alle buizen in de bodem aangelegd: maar liefst 480 km infiltratiebuizen! Annette: “Het gaat om het remmen van bodemdaling en het tegengaan van klimaatverandering. Met onderwater-drainage willen we het vrijkomen van het broeikasgas CO2 uit veen verminderen. Dat vraagt nu al actie om kostbare maatregelen te nemen”.

Samen polderpeil regelen

Lange Weide is de eerste polder waar gewerkt wordt met dynamisch peilbeheer. Bert zegt trots: “We werken met een App-groep voor medewerkers van HDSR, Staatsbosbeheer (natuurgebied vlakbij), boeren die spreken namens het gebied en dorpsbewoners (waterveiligheid). Deze partijen samen hebben invloed op het peil”. Annette is enthousiast: “Boeren, bewoners en natuurbeheerders kunnen hun vinger opsteken als zij het peil aangepast willen zien. En dat is best wennen!” Van den Hoeven: “Binnen de App-groep werken partijen constructief samen en is het geen ver-van-mijn-bed show. Dat maakt het prettig communiceren en is minder bureaucratisch. In 2019 zijn we  gestart met oefenen. Het voorjaar van 2019 was erg droog. Via de app hebben we in goed overleg samen kunnen regelen dat het polderpeil 3 centimeter boven standaardpeil komt”.

Stabielere grondwaterstand

Onderwaterdrainage werkt zo: de pijpleidingen zijn onder slootpeil aangelegd. Water stroomt daardoor vanuit de boerensloot via die pijpleidingen het veen in. In droge perioden (voorjaar, zomer) kan de grondwaterstand via de  leidingen verhoogd worden. Gebiedspartijen kunnen samen het slootpeil aanpassen via dynamisch peilbeheer. Dat zorgt voor een stabielere grondwaterstand en er komt minder broeikasgas uit het veen vrij. Bert de Groot: “We zijn in het voorjaar van 2019 begonnen met oefenen: best spannend. Ook bij het waterschap vraagt dit een cultuuromslag”.

Polder met energie

Bert blikt terug: “Het mooie van Lange Weide is dat een aantal boeren zelf initiatief heeft genomen. Dat was ongeveer 5 jaar geleden. Het is een polder met veel energie en een heel actieve agrarische natuurvereniging (ANV). Voorloper was agrariër Gert van den Hoeven, toen lid van het algemeen bestuur van HDSR en actief in de ANV”. We spreken zoon Martin: “Gert was bang dat het gebied natuur zou worden. Toen kwam onderwaterdrainage om de hoek kijken. Met deze infiltratietechniek wilde Gert bodemdaling remmen. Later kwam verminderen van broeikasgassen (CO2) als nevendoel erbij. Dat paste perfect in de klimaatdoelstellingen”. Annette over de voordelen: “De waterkwaliteit verbetert, de kosten van beheer zijn lager en er is beter weidevogelbeheer mogelijk”.

Bestuurlijk draagvlakkaartje_polder_lange_weide_onderwaterdrainage 600

Bert geeft de bestuurlijke context aan. “Binnen HDSR wilden we wat aan bodemdaling doen: hoe daarmee om te gaan? De provincie Utrecht had budget om pilots te ondersteunen, maar Lange Weide viste naast het net. Enkele gemeenten en de provincie Zuid-Holland zijn nu nauw betrokken. Bestuurders bij HDSR vinden het belangrijk de energie in het gebied te benutten. Streven is dat 65% van het peilgebied betrokken is. Bij Lange Weide deed maar liefst 95% van de percelen mee!”

Kosten in perspectief

Bert benadrukt dat onderwaterdrainage in verhouding een goedkope maatregel is. “Het vraagt een flinke investering, maar ten opzichte van CO2 reduceren is het een goedkope maatregel! Je hebt de kosten van de drains en de aanleg (ca. €3000,= per hectare). Deze zijn volledig vanuit POP-gelden betaald. De kosten voor procesbegeleiding, onderzoek en leren over het peil zijn voor rekening van het waterschap”. Annette vult aan: “Met partijen samen afstemmen van waterbeheer op het peilbeheer is super interessant in deze pilot. Het draagt bij aan het waterbewustzijn in het gebied”.

Volop meten

Maar wat zijn de effecten van onderwaterdrainage? Waren de investeringen zinvol? En kunnen we ook leren voor andere polders? Bert de Groot benadrukt dat het in deze pilot draait om drie kernvragen. Hoeveel water gebruikt het systeem? Wat betekent het voor omwonenden aan wateroverlast? En hoe kun je het samen doen? Annette licht toe: “We meten bodemhoogte, grondwaterstanden (belangrijk voor dynamisch peilbeheer), de waterkwaliteit (kleine beestjes) en wat er aan water in en uit de polder gaat. Het effect van onderwaterdrainage kan verbeteren door in droge perioden te kiezen voor een hoger slootpeil. Dat leidt tot meer infiltratie”.

Verder opschalen

“Lange Weide moedigt andere polders aan”, vertelt Annette. “HDSR is nu met meerdere polders aan de slag. Polder Vlist, polder Kortrijk en Portengen en de Meijepolder staan in de startblokken om de infiltratiebuizen aan te leggen”. Het waterschap wil deze polders graag helpen vanuit de ervaringen met Lange Weide en Spengen. “Drie nieuwe polders is veel. We springen vooral in op de gebieden die zelf met het idee komen”, aldus Annette. “Deze polders lenen zich goed voor het opschalen van onze ervaringen. We gaan altijd vooraf na of ze geschikt zijn voor onderwaterdrainage. Dat hangt onder andere af van type bodem, geen kwel/wegzijging en drooglegging.”

Lerend terugkijken

Er is veel geleerd is van de pilot Lange Weide, vindt Bert de Groot: “In de volle breedte hebben we gebruikers op één rij gekregen om maatschappelijke doelen te bereiken. Dat is heel bijzonder, want als waterbeheerder doe je het niet snel goed. Hier in Lange Weide heeft HDSR meegewerkt aan het oplossen van problemen, dat helpt. Overheden zijn naast partijen gaan staan: dat werkt! En tenslotte mensen zoals Annette die het boerenbelang en het waterschapsbelang kunnen verenigen”. Martin van den Hoeven: “Ik vind het heel mooi dat boeren het met elkaar eens zijn en samen ervoor gaan. Om samen succes te bereiken hebben we ook het waterschap en de ANV hard nodig!”


Meer informatie? Bert de Groot (Heemraad HDSR), Annette van Schie, HDSR (projectleider HDSR; annette.van.schie@hdsr.nl), Martin van de Hoeven (veehouder; martinvandenhoeven@hotmail.com)


Lees ook de interviews over andere succesvolle landbouwprojecten

Levendige boerensloot: lees het interview

Bodem en water Noord-Holland: lees het interview

Regeling Water en bodem Utrecht: Lees het interview

Schoon erf, schone sloot: Lees het interview

Zelf meten erfafspoeling: Lees het interview

Terug naar beginpagina