Vismigratie

De visstand vertelt ons veel over hoe gezond en schoon onze rivieren, kanalen, sloten en andere wateren zijn. Vissen moeten zich vrij kunnen bewegen tussen leef- en paaigebieden. Voor trekvissen zoals zalm, paling en driedoornige stekelbaars is dit helemaal van levensbelang.

Daarom werken waterschappen, Rijkswaterstaat en andere partners samen om trekvissen te helpen bij hun reis. Opheffen van barrières en inrichten van leefgebieden zijn niet voor niets belangrijke KRW-maatregelen.

Het RBO Rijn-West heeft daarom een project vismigratie gestart. Dit is een vervolg op het project Stroomgebiedafstemming.

Een korte videoclip geeft een beeld van werken aan verbindingen voor vismigratie in het gebied van de Nieuwe Waterweg en van het belang van samenwerken.

De videofilm "De weg naar gezond water" brengt het belang van werken aan routes voor trekvissen in beeld en laat zien hoe de partners in Rijn-West hieraan samenwerken. De videofilm is te zien op Youtube (link) en is ook beschikbaar op USB-stick. Download flyer over de film (pdf, 419 kB).

Een concreet product is de Routekaart voor vismigratie in de Nederlandse Delta.

Verder op deze pagina:

Routekaart vismigratie

Rijn-West heeft voor veel vissoorten een sleutelrol: het is onder andere de toegangspoort van de Noordzee tot de Rijn.

De Routekaart geeft een beeld van de trekroutes met snelwegen, provinciale en lokale verbindingen. De kaart laat successen zien bij het opheffen van barrières en ook de belangrijkste knelpunten. Het geeft een helder overzicht van de stand van zaken en van het belang van een samenhangende aanpak.

Nieuwe versie routekaart voor vismigratie en habitat

In opdracht van Rijkswaterstaat is een nieuwe versie van de routekaart vismigratie gemaakt. Deze interactieve pdf laat zien welke wateren na het uitvoeren van de maatregelen uit de eerste krw-periode bereikbaar zijn voor trekvis en welke (nog) niet. De kaart brengt ook ruim 20 succesvolle projecten in beeld.
Nieuw is dat deze kaart behalve het stroomgebied Rijn-West ook een groot deel van het stroomgebied Rijn-Oost beslaat. Ook nieuw is dat de kaart het verband tussen routes en geschikte habitats laat zien en dat er bij de projecten verband wordt gelegd met de ecologische sleutelfactoren.

In het vervolg van het project vismigratie wordt de kaart omgezet in een gis-applicatie (interactieve kaart), waarbij een koppeling wordt gelegd met de informatie uit het Waterkwaliteitsportaal. Daarnaast wordt gewerkt aan uitbreiding van de kaart naar de andere stroomgebieden, om te beginnen naar de nog ontbrekende delen van het stroomgebied Rijn.

De interactieve kaart (pdf) kunt u hier downloaden. Deze kaart dient u te openen in Adobe Acrobat/Reader om van de interactieve mogelijkheden gebruik te kunnen maken.
Er zijn ook printversies van de routekaart beschikbaar zonder interactiviteit (en daardoor met minder informatie).

De eerste versie van de Routekaart vismigratie uit 2013 is nog beschikbaar als pdf (zie downloadpagina).

Waarom een pilot vismigratie

Het deelstroomgebied Rijn-West is de toegangspoort voor trekvissen voor het hele Rijn stroomgebied. Goed inzicht in de visroutes in het stroomgebied, de samenhang van het watersysteem en prioritaire obstakels die nu voor problemen zorgen leidt tot kosteneffectieve maatregelen en betere resultaten.

  • Vissen en vismigratie zijn uitstekend geschikt om het belang van goede waterkwaliteit en een gezonde leefomgeving te communiceren en te vertalen naar zowel de regio als internationale fora (EU KRW, KRM, Rijn Commissie en OSPAR).
  • Vismigratie is een onderwerp waar de samenhang tussen de verschillende maatregelen in zowel het hoofdwatersysteem als het regionaal watersysteem van groot belang is voor de uiteindelijke effectiviteit.
  • Het betekent een concrete invulling van de stroomgebiedsbenadering.
  • De pilot bevordert het SAMEN werken aan vismigratie tussen RWS, waterschappen en partners zoals Sportvisserij Nederland. Resultaat is een uitwisseling van enthousiasme en inspiratie, afstemming en kosteneffectievere KRW-maatregelen.
  • Kostenbesparing door o.a.: 1) effectiever omgaan met middelen voor vispassages; 2) inzet Europese fondsen voor onderzoek naar effectiviteit van vispassages; 3) samenwerking met partners t.a.v. monitoring met bijvoorbeeld Sportvisserij NL.

Video’s over vismigratie

Projecten in Rijn-West

Ecologische Verbindingszone Noordzeekanaal en ommelanden

Hoogheemraadschap van Delfland -Integrale nota vis

Netwerk Natte Ecoogische Zones Delfland (kaartje hieronder)

Netwerk Delfland

Delfland: Visvriendelijk maken Schiegemaal

Zuid-Holland: Onderzoek vispasseerbaarheid sluizen

Meer informatie

RBO notitie vismigratie november 2013 (pdf, 166 kB)

Presentatie op RBO 21 november 2013 (ppt, 3.7 MB)

Artikel in Visionair september 2013 (pdf, 368 kB)

From sea to source, internationale site met veel informatie en best practices over vismigratie

Mogelijkheden voor vispasseerbaarheid sluizen Zuid-Holland

In mei 2017 is het rapport “Vismigratie Zuid Hollandse sluizen” verschenen. Onderwerp van het onderzoek was de vispasseerbaarheid van vijf schutsluizen in Zuid Holland; Julianasluis Gouda, Sluis Bodegraven, Grote Merwedesluis, Vianen grote sluis en schutsluis Leidschendam.

De belangrijkste conclusie is dat er goede mogelijkheden zijn om met visvriendelijk beheer, het leefgebied voor trekvissen zoals schieralen, alver, rivierprik en windes te vergroten en daarmee perspectief biedt voor meer diversiteit van de visstand en verbetering van de KRW scores, doordat bijvoorbeeld trekvissen meer voorkomen op de binnenwateren.
Op dit moment is het gebruik van de sluizen door trekvissen in absolute aantallen was beperkt. Er migreert wel vis, met name op de locaties die direct grenzen aan de grote rivieren (Lek, Merwede en Hollandse IJssel). Bij de 5 sluizen heeft in het voorjaar van 2016 gedurende drie avonden een monitoring plaatsgevonden.
Het onderzoeksrapport doet voor elk van de sluizen aanbevelingen om vismigratie te bevorderen. Daarbij gaat het met name om loze schuttingen in de avonduren en gebruik maken van rinketten voor migratie in de avonduren.

Meer informatie:
Jan Willem Rijke, Provincie Zuid-Holand
Peter Philipsen, project vismigratie Rijn-West

Download definitief rapport

Samenwerking Nieuwe Waterweg

Op 18 september ondertekenden 6 partijen een samenwerkingsverklaring, waarin ze afspraken te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn voor gezamenlijke inzet van menskracht en middelen zodat in 2018 gestart kan worden met een samenwerkingsproject Vismigratie en Habitat Nieuwe Waterweg en dit op te nemen in een Plan van Aanpak zodat in 2018 gestart kan worden met een samenwerkingsproject Vismigratie en Habitat Nieuwe Waterweg. De verklaring werd ondertekend door: Rijkswaterstaat, de provincie Zuid-Holland, de hoogheemraadschappen van Delf- land en van Schieland en de Krimpenerwaard, waterschap Hollandse Delta en het RBO Rijn-West.

Tekst samenwerkingsverklaring

"De Nieuwe Waterweg is de belangrijkste open verbinding voor trekvis van zee naar het zoete water van de boezems en polders. Tussen rijkswater en de boezem- en poldergebieden bevinden zich echter barrières als dijken, sluizen en gemalen. De verschillende waterbeheerders hebben in de eerste KRW periode (2009-2015) ten behoeve van vismigratie al de nodige maatregelen uitgevoerd zoals de aanleg van vispassages, visvriendelijke gemalen en sluisbeheer en habitat-maatregelen zoals de aanleg van natuurvriendelijke oevers en paaiplaatsen. In de tweede KRW-periode (2016-2021) willen de gezamenlijke waterbeheerders meer met elkaar samenwerken om hun vismigratie-maatregelen, onderzoek en monitoring beter op elkaar af te stemmen en zo de effectiviteit ervan te vergroten. Rijkswaterstaat, de Provincie Zuid-Holland, de hoogheemraadschappen van Delfland en Schieland en de Krimpenerwaard en het waterschap Hollandse Delta zullen in 2017 onderzoeken welke mogelijkheden er zijn voor gezamenlijke inzet van menskracht en middelen (op te nemen in een plan van aanpak) zodat in 2018 gestart kan worden met een samenwerkingsproject Vismigratie en Habitat Nieuwe Waterweg."

Downloads:

Pdf met routekaart en samenwerkingsverklaring (pdf, 1.1 MB)
Impressie veldbezoek (pdf, 1.2 MB)
Korte beschrijving projecten vismigratie in het gebied van de Nieuwe Waterweg (pdf, 1.9 MB)

Onderzoek naar trekvis leidt tot aanbevelingen voor beheer

Een evaluatie van 6 trekvisonderzoeken in het Noordzeekanaal en ommelanden heeft een goed beeld van migratiestromen van paling en stekelbaars opgeleverd. Dat was aanleiding voor een flink aantal aanbevelingen en maatregelen om het beheer van vispassages en andere voorzieningen voor trekvis te verbeteren. > Meer over de resultaten van het onderzoek.

Groene Cirkels - Palinglandschap

Het Groene Cirkels – Palinglandschap is een concept voor een integrale gebiedsaanpak met vismigratie als “aaibare” aanjager voor het halen van de KRW-doelen voor waterkwaliteit. Initiatiefnemer is de Provincie Zuid-Holland samen met het Hoogheemraadschap van Rijnland, Heineken en Naturalis.

De kern van het Groene Cirkels – Palinglandschap is een corridor voor trekvis via dezelfde route als die schepen van Heineken varen naar de haven van Rotterdam en de hele wereld over. Deze corridor is onderdeel van Groene Cirkels Heineken en heeft als doel de vaarroute tussen de brouwerij in Zoeterwoude en de Rotterdamse haven logistiek klimaatneutraal te maken en daarbij de groenblauwe kwaliteit van de leefomgeving in de provincie Zuid-Holland te verbeteren.

Palinglandschap 600

Download kaart in groter formaat: Palinglandschap (jpg, 1.1 MB)

Trekvis als paling en driedoornige stekelbaars heeft voldoende geschikt habitat nodig dat bereikbaar is vanaf de Noordzee. Het Groene Cirkels – Palinglandschap richt zich, naast paling ook op andere trekvissen zoals de driedoornige stekelbaars, spiering, houting en winde. Migrerende poldervissen zoals snoek en bittervoorn liften ook mee. De kwaliteit van sloten en plassen verbetert zodat uiteindelijk alle vissen en vogels in het watersysteem profiteren. (kaart)

Met dit lokale samenwerkingsproject kan de KRW worden meegekoppeld met Natura2000 (het provincaal Natuur Netwerk), landbouw, visserij, woningbouw en recreatie. De initiatiefnemers werken samen met gemeenten in de omgeving van Heineken Brouwerij, lokale vissers, natuurverenigingen en recreatieve organisaties. Doel van het Groene Cirkels – Palinglandschap is om de ideeën, wensen en doelen van de verschillende stakeholders uit te werken in een gezamenlijke droom met energie en slagkracht voor een gebiedsgericht. Op 3 maart 2020 is een eerste droomsessie Groene Cirkels – Palinglandschap gehouden bij het Hoogheemraadschap van Rijnland onder leiding van een gebiedsregisseur van de Provincie Zuid-Holland. Voordeel van de samenwerking met Heineken en de Groene Cirkels partners is de extra kans voor co-financiering van onder meer KRW maatregelen. Door samenwerking met een bekende naam als Heineken kan via het thema vismigratie waterkwaliteit onder de aandacht worden gebracht bij een breder publiek (waterkwaliteitsbewustzijn). Het Groene Cirkels Palinglandschap geeft daarmee een extra impuls aan het werk dat de waterbeheerders in Rijn-West al doen aan het bevorderen van vismigratie en het realiseren van de KRW-doelen voor schoon en gezond water.

Download startnotitie: Startnotitie Groene Cirkels Palinglandschap Definitief (pdf, 6.4 MB)

Meer informatie: Jan-Willem Rijke, Provincie Zuid-Holland.