Ontwikkelingen in 2017

Vragen en antwoorden ecologische doelen

De werkgroep doelafleiding heeft de complexe informatie over afleiden van ecologische doelen samengevat in 18 heldere vragen en antwoorden.

Themamiddag verzilting

Op 17 november kwameen gezelschap bijeen bestaande uit bestuurders, ambtenaren en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, om het thema verzilting en waterkwaliteit onder de loep te nemen.

Verzilting is lange tijd opgevat als alleen een waterkwantiteitsprobleem. Inmiddels is wel duidelijk dat ongelijkmatige verzilting in plaats en tijd ook een kwaliteitsprobleem is: eigenlijk zijn (en waren altijd al) kwaliteit en kwantiteit onafscheidelijke en elkaar wederzijds beïnvloedende grootheden. Maar KRW en Zoetwatervoorziening zijn bestuurlijk gezien gescheiden werelden. Aanleiding voor de bijeenkomst was de terugkerende vraag in de klankbordgroep Rijn-West hoe bestuurlijk gezien omgegaan wordt met waterkwaliteitsaspecten die samenhangen met verzilting.

De relatie verzilting en waterkwaliteit is relevant; uit de discussie blijkt dat veel partijen er nog mee worstelen. Het is goed om elkaar op te zoeken, dan komen nieuwe oplossingen in beeld. Als de waterkwaliteit van hoog niveau is, komen voor verzilting andere oplossingen in beeld. Dan kun je meer terugvallen op natuurlijke processen.

De link met de Omgevingsvisie is iets waar iedereen verder over na moet denken. Als gemeenten niets over water zeggen in hun Omgevingsvisie, wordt het steeds meer een onoplosbaar probleem. Visies en vroegtijdig met elkaar delen is nodig.

Er zijn nog geen oplossingen gecreëerd, maar wel oplossingen gericht naar industrie en ondernemer benoemd. De verbinding moet nadrukkelijker worden gemaakt.

Verslag en presentaties kunt u downloaden.

Nieuwsbrief nr 2 verschenen

Nummer 2 van de nieuwsbrief Schoon Water in Rijn-West is verschenen met kort nieuws over projecten en werk aan schoon water in de regio.

Veldbezoek 2017 in kader samenwerking bij vismigratie

Samenwerking was een rode draad bij het veldbezoek op 18 september van RBO en Klankbordgroep Rijn-West aan het gebied van de Nieuwe Waterweg. De Nieuwe Waterweg is de belangrijkste open verbinding voor trekvis van zee naar het zoete water van de boezems en polders. De deelnemers kregen uitleg over een flink aantal projecten rond vismigratie in dit gebied. Veel projecten hebben een breder doel dan alleen de aanlag van vispassages. Het project getijdenparken biedt kansen voor de natuur, onder andere door rustgebieden voor vis, en biedt tegelijkertijd aan de stadsbewoners en bezoekers de mogelijkheden te genieten van de rivier en van de natuur. Ook kregen de deelnemers informatie over onder andere de vispassage Leuvehaven, de aanleg van vishabitats in Delfland, het nieuwe visvriendelijke gemaal Putten en de projecten in het Haringvliet, waaronder het uitzetten van de steur.

Ondertekenen samenwerkingsverklaring

Aan de slag

Het bleef niet bij toehoren: 6 partijen ondertekenden tijdens het veldbezoek een samenwerkings-verklaring, waarin ze afspraken te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn voor gezamenlijke inzet van menskracht en middelen zodat in 2018 gestart kan worden met een samenwerkingsproject Vismigratie en Habitat Nieuwe Waterweg en dit op te nemen in een Plan van Aanpak zodat in 2018 gestart kan worden met een samenwerkingsproject Vismigratie en Habitat Nieuwe Waterweg. De verklaring werd ondertekend door: Rijkswaterstaat, de provincie Zuid-Holland, de hoogheemraadschappen van Delf- land en van Schieland en de Krimpenerwaard, waterschap Hollandse Delta en het RBO Rijn-West.

Tekst samenwerkingsverklaring

Downloads:
Pdf met routekaart en samenwerkingsverklaring (pdf, 1.1 MB)
Impressie veldbezoek (pdf, 1.2 MB)
Korte beschrijving projecten vismigratie in het gebied van de Nieuwe Waterweg (pdf, 1.9 MB)

Schoon Water in Beeld laat resultaten 2016 zien

Schoon Water in Beeld 2017 geeft een overzicht van de voortgang bij het werken aan waterkwaliteit in Rijn-West in 2016. Vier projecten worden nader belicht: Zegerplas, vispassage Linge, Krimpenerwaard en natuurvriendelijke oevers Houten. Verder speciale aandacht voor de nutriëntenaanpak en vismigratie.

Download Schoon Water in Beeld

RBO zet lijnen uit voor aanpak nutriënten

Het RBO Rijn-West heeft op haar themavergadering van 15 maart lijnen uitgezet om samen met de agrarische sector de nutriëntenproblemen aan te pakken. Zowel agrariërs als overheden hebben belang bij schoon en voldoende water voor mens, vee, gewassen en natuur. Niet voor ‘Brussel’ maar voor onszelf. Daarbij verbindt de bodem het waterbelang en het bedrijfsbelang. Een gezonde bodem levert een vitaler gewas met minder nutriëntenverliezen, een beter waterbufferend vermogen, koolstofvastlegging, minder gewasbescherming en een hogere productie.

RBO en de landbouworganisaties LTO, KAVB en Water Land en Dijken erkennen dat ze van elkaar afhankelijk zijn en hebben daarom een aantal principes opgesteld van waaruit ze gaan werken. Dat hebben zij uitgesproken tijdens een gesprek eerder dit jaar, en het RBO heeft de conclusies van dat gesprek onderschreven op haar themavergadering van 15 maart.

Verantwoordelijk voor wat je zelf kan beïnvloeden

Een belangrijk uitgangspunt is dat partijen verantwoordelijk zijn voor wat ze zelf kunnen beïnvloeden. Waterschappen zijn de meest geijkte partij om de bronnen van nutriënten per waterlichaam in kaart te brengen. De agrarische sector kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor de kwaliteit van waterlichamen, wél voor zijn aandeel in de nutriënten-emissies naar dat water. Daarbij is het zinvoller om elkaar positief te benaderen dan met het vingertje naar elkaar te blijven wijzen

Een ander belangrijk uitgangspunt is om de uitvoering dicht bij de mensen te organiseren. Boeren leren nu eenmaal het meest van andere boeren en dat betekent dat studiegroepen een cruciaal onderdeel van de aanpak uit zullen maken. Er komen regionale uitvoeringsprogramma’s voor de aanpak van nutriënten.

Gezamenlijke ambitie

Het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) is zowel voor agrarische organisaties als RBO het belangrijkste middel om de aanpak vorm te geven. De gezamenlijke ambitie is dat in 2020 tenminste een derde van de agrariërs een of meer DAW-maatregelen heeft genomen.

Er zijn afspraken gemaakt over de organisatie van het DAW, waarbij het doel is zowel het aantal boeren te vergroten dat aan DAW deelneemt als het bereik van de verschillende DAW-maatregelen. De maatregelen richten zich op 5 thema’s: kringlooplandbouw, goed bodembeheer, erfafspoeling, regelbare drainage en duurzaam sloot- en slootkantbeheer.

De conclusies zijn vastgelegd in een gespreksverslag en in een korte notitie, die kan worden gedownload op www.rijnwest.nl.

Andere punten uit de RBO-themavergadering van 15 maart:

  • RBO wil tot meer slagkracht komen door onder andere onderwerpen voor te bereiden in strategisch overleg met enkele bestuurders, meer op locatie te vergaderen en versnelling aan te brengen in onderwerpen als gewasbeschermingsmiddelen in glastuinbouw- en bollengebieden, nutriënten en de relatie klimaatadaptatie-waterkwaliteit. Maatschappelijke organisaties worden bij specifieke agendapunten uitgenodigd voor de RBO-vergadering.
  • Het RBO wil een actieve rol spelen bij de invulling van de Delta Aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater en het komende bestuursakkoord Water (BAW+). Onderwerpen die aandacht vragen zijn onder andere gewasbeschermingsmiddelen, medicijnresten, inclusief diergeneesmiddelen en klimaatadaptatie.
  • Caroline Moermond (RIVM) en Marc de Rooy (min IenM) gaven een presentatie over geneesmiddelen en waterkwaliteit. Er is naar de hele keten gekeken. Een aantal problemen kan worden verminderd door bijvoorbeeld pharmafilters bij ziekenhuizen, maar dit zal niet alle problemen oplossen. Er vindt nu o.a. een hotspotanalyse bij rwzi’s plaats. RBO wil de discussie voortzetten als alle informatie op tafel ligt.
  • Er komt een extra RBO-vergadering op 11 mei.

Mogelijkheden voor vispasseerbaarheid sluizen Zuid-Holland

In mei 2017 is het rapport “Vismigratie Zuid Hollandse sluizen” verschenen. Onderwerp van het onderzoek was de vispasseerbaarheid van vijf schutsluizen in Zuid Holland; Julianasluis Gouda, Sluis Bodegraven, Grote Merwedesluis, Vianen grote sluis en schutsluis Leidschendam.

De belangrijkste conclusie is dat er goede mogelijkheden zijn om met visvriendelijk beheer, het leefgebied voor trekvissen zoals schieralen, alver, rivierprik en windes te vergroten en daarmee perspectief biedt voor meer diversiteit van de visstand en verbetering van de KRW scores, doordat bijvoorbeeld trekvissen meer voorkomen op de binnenwateren.
Op dit moment is het gebruik van de sluizen door trekvissen in absolute aantallen was beperkt. Er migreert wel vis, met name op de locaties die direct grenzen aan de grote rivieren (Lek, Merwede en Hollandse IJssel). Bij de 5 sluizen heeft in het voorjaar van 2016 gedurende drie avonden een monitoring plaatsgevonden.
Het onderzoeksrapport doet voor elk van de sluizen aanbevelingen om vismigratie te bevorderen. Daarbij gaat het met name om loze schuttingen in de avonduren en gebruik maken van rinketten voor migratie in de avonduren.

Meer informatie:
Jan Willem Rijke, Provincie Zuid-Holand
Peter Philipsen, project vismigratie Rijn-West

Download definitief rapport

Werken met Ecologische Sleutelfactoren

Op het RAO-atelier van 23 februari hebben waterschappers en andere betrokkenen in Rijn-West ervaringen uitgewisseld over het toepassen van de Ecologische Sleutelfactoren (ESF’s) bij de regionale analyses van de waterkwaliteit.

Binnen Rijn-West is afgesproken de 9 ESF’s te gebruiken bij de analyses en om de analyses goed vergelijkbaar op te zetten. Systematische kennis is nodig om tot de juiste ingrepen te kunnen beslissen om daarmee de gestelde doelen te behalen. In 2027 hoeft de vraag: ‘weten jullie dat dan niet?’ niet gesteld te worden. Er is actief gewerkt in 3 sessies, elk over een ander watertype: Boezems en kanalen, Meren en plassen, en Polders en sloten. Een 4e sessie over brakke wateren volgt nog. Het leverde veel positieve geluiden en ook wederzijds begrip op. Dillema’s zijn gedeeld en maakten o.a. inzichtelijk wat op welke plek moet worden beslist.

Er zal verder worden gewerkt in subgroepen WSA die in vier categorieën aan de slag gaan: polders en sloten, boezems en kanalen, meren en plassen, beeksystemen. Mocht een verdere onderverdeling nodig zijn, dan kunnen de subgroepen dat zelf bedenken. Er bleek veel animo om verder de diepte in te gaan in de subgroepen. De subgroepen zullen kennisvragen concreet maken, wat input kan zijn voor vervolgsessie, of mogelijk voor nader onderzoek door STOWA. Op 27 juni is een plenaire vervolgsessie gepland.

Schoon erf, schone sloot

Het project “Schoon erf, schone sloot” in de bollenteelt breidt zich gestaag uit. Na de succesvolle pilot in 2015 zijn sinds najaar 2016 50 bollentelers aan de slag met bemonstering en analyse van de erfput en het slootwater, om vervolgens na te gaan welke maatregelen op het bedrijf nodig en haalbaar zijn.

De deelnemende ondernemers leren veel van de analyseresultaten en hebben al de nodige stappen gezet bij het nemen van maatregelen. Daarbij maken ze ook gebruik van de ideeën en maatregelen die uit de eerdere pilots naar voren zijn gekomen. Succesfactoren van “Schoon erf, schone sloot” zijn de beschikbaarheid van eenvoudige tools waarmee ondernemers zelf aan de slag kunnen en niet in de laatste plaats het feit dat de ondernemers veel van elkaar leren.

“Schoon erf, schone sloot” wordt in een vervolgstap opgeschaald naar 250 bedrijven. Einddoel is om in de periode 2016-2020 bij 450 bloembollentelers in Nederland de erfemissie van gewasbeschermingsmiddelen met tenminste 80% terug te dringen en daarmee de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater te verbeteren.

Meer informatie: zie http://www.kavb.nl/themas/thema/?thema=68

Aanbevelingen vervolg aanpak veenweiden

De partijen die samenwerken in de nutriëntenaanpak veenweiden zijn positief over de samenwerking. Er wordt veel kennis uitgewisseld en er zijn veel projecten van de grond gekomen waar waterbeheerder en de agrarische sector nauw samenwerken. Ook is aansluiting gevonden bij het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW).

Dat blijkt uit de tussenevaluatie van de samenwerkingsovereenkomst uit 2014. De overeenkomst regelt de samenwerking tussen 8 waterschappen, provincies, LTO Noord, agrarische natuurverenigingen en het Veenweide informatiecentrum (VIC). Er is gekeken naar:

  1. Input (schaal waarop maatregelen worden toegepast)
  2. Output (waterkwaliteit en bedrijfseconomie)
  3. Proces (kwaliteit van samenwerking)

De evaluatie is uitgevoerd eind 2016 en afgerond met een bestuurlijke bijeenkomst in maart 2017.

Aanpak moet aansluiten bij bedrijfsvoering

Conclusie is dat waterbeheerders en de agrarische sector nog meer elkaars wereld zouden moeten kennen om de juiste afspraken te kunnen maken die leiden tot vermindering van nutriënten.

De aanpak moet aansluiten bij de bedrijfsvoering van de boer en tegelijk is het zaak dat de boer meer bewust is van het belang van goede waterkwaliteit.

Gezamenlijk is door partijen onderzocht op welke manieren gestimuleerd kan worden dat maatregelen op grote schaal worden uitgevoerd. Maatwerk en vrijwilligheid zijn belangrijk, maar ook gedeelde doelen en ambitie. Het koppelen van de nutriëntenaanpak met andere vraagstukken op gebiedsniveau kan een goede verbreding betekenen die meer kansen biedt op succes.

Vast staat dat de ondertekenaars dat samen willen blijven aanpakken.

De vervolgaanpak start met nog meer gesprekken met alle betrokken belangen om scherp te krijgen hoe we in de toekomst de samenwerking in Rijn West kunnen gebruiken om een betere waterkwaliteit te bereiken. Daarbij worden ook de resultaten van de evaluatie van de meststoffenwet betrokken.