Ontwikkelingen in 2013

2013 is het jaar van de gebiedsprocessen als voorbereiding op het 2e Stroomgebiedbeheerplan. In april was er een aftrapbijeenkomst. De stand van zaken bij de gebiedsprocessen vindt u op een aparte pagina.

Op deze pagina vindt u verder informatie over:

Nieuwsbrief Waterbericht januari 2014
Nieuwsbrief Waterbericht juni 2013
Voortgangsrapportage Werken aan Schoon Water

Voortgangsrapportage over 2013

In mei 2014 is de voortgangsrapportage over de uitvoering van de KRW en de werkzaamheden van het RBO Rijn-Oost verschenen. Deze rapportage is opgenomen in de nieuwsbrief Waterbericht (pdf, 800 kB) van mei 2014.

Naar een ecologisch effectiever maatregelpakket

De werkgroep ecologie heeft een rapport opgesteld waarin de ecologische effectiviteit van maatregelen uit het SGBP-1 is nagegaan en waarin nieuwe inzichten hierover zijn geïnventaiseerd. Aan de hand hiervan heeft de werkgroep een aantal uitgangspunten voor aanpassing van het maatregelpakket in SGBP-2 opgesteld. Belangrijke aanbevelingen zijn: meer focus bij keuze maatregelen en kijken naar het hele watersysteem, waarbij de hydrologie een belangrijk punt is. Download het rapport.

Uit het RBO van 6 december 2013:

Aandacht gevraagd voor gewasbeschermingsmiddelen

Het RBO Rijn-Oost heeft op haar vergadering van 6 december 2013 besloten een brief aan het Rijk te sturen om de problematiek van de gewasbeschermingsmiddelen opnieuw onder de aandacht te brengen. Het gaat er niet om schuldigen aan te wijzen, maar het RBO vindt het van belang de problematiek helder te benoemen. De 2e nota Duurzame Gewasbescherming. Ondanks de voornemens uit deze nota blijven knelpunten als gevolg van het toelatingsbeleid en oppervlakkige afspoeling bestaan. Er wordt gewerkt aan een regionale aanpak, waarbij ook het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer een rol speelt. Maar hiermee valt niet alles op te lossen. Oplossingen moeten volgens het RBO breder worden gezocht.

Toestand grondwater

Het RBO Rijn-Oost nam kennis van de toestand van de grondwaterlichamen in Rijn-Oost,. Er is een zekere tegenstrijdigheid is tussen enerzijds de constatering dat de grondwaterlichamen in een goede toestand zijn en anderzijds de acties die nodig zijn vanwege lokale problemen met nitraatbelasting en bestrijdingsmiddelen.
Een complete toestandsbepaling van grond- en oppervlaktewater zal eind februari 2014 gereed zijn.

Redeneerlijn fasering maatregelen

Het Rijk heeft een redeneerlijn opgesteld voor de fasering van maatregelen. Waterbeheerders kunnen deze gebruiken bij de afweging een maatregel al dan niet te faseren tot na 2021, en om een fasering te motiveren. D e waterbeheerders kunnen de redeneerlijn op maat maken voor de eigen situatie.
De provincies hebben een redeneerlijn opgesteld voor grondwaterlichamen.
Download redeneerlijn fasering en grondwaterlichamen.

Kaders voor SGBP-2

Het RBO heeft op 6 december bouwstenen besproken voor de KRW-Agenda 2014, die in april gereed moet zijn. Voor het volgende SGBP is de insteek:

- Doelen veranderen nauwelijks;
- Bij enkele waterlichamen wordt het type gewijzigd in een meer geschikt type. Voor enkele andere waterlichamen wordt aanpassing voorzien in het 3e SGBP omdat het juiste type nog moet worden ontwikkeld;
- Het maatregelenpakket wordt enigszins bijgesteld, in de zin van:
  • Ook buiten waterlichamen maatregelen
  • Selectiever met opheffen visbarrières
  • Specifiekere/gerichtere inzet maatregelen ‘natuurvriendelijke oever’
  • Meer aandacht voor waterhoeveelheid (relatie met zoetwatervoorziening)
  • Deltaplan Agrarisch Waterbeheer invoegen als instrument.

De discussie over de meerwaarde van een intentieverklaring is nog niet afgerond.

Zoetwatervoorziening

Het RBO Rijn-Oost heeft ingestemd in met het voorstel dat het RBO medio februari 2014 voor zoetwater een regionaal bod voor het Deltaprogramma vaststelt. Het regionaal bod wordt samen met de regio Zuid opgesteld. Het RBO mikt er verder op om later – bijvoorbeeld midden 2015 – met een uitgewerkt regionaal uitvoeringsprogramma te komen, waarbij ook de gemeenten goed zijn aangehaakt.
Zie verder de projectpagina.

Voorzitter Klankbordgroep

Het RBO heeft op 6 december de heer J. Cnossen, onder andere oud-wethouder van Zwolle, benoemd als voorzitter van de Klankbordgroep.

Alternatief voor “one-out-all-out”

In het Europese Waterdirecteurenoverleg is een alternatief voor ‘one-out-all-out’ gepresenteerd met als doel het beter zichtbaar maken van de resultaten van investeringen in het watersysteem. De bedoeling is dat het Waterdirecteurenoverleg in juni 2014 de nieuwe methode vaststelt en dat voor de tweede ronde (dus vanaf 2015) de methode in heel Europa wordt toegepast, naast ‘one-out-all-out’.
Meer informatie

Klankbordgroep: urgentie voor droogteproblemen

De Klankbordgroep Rijn-Oost vroeg op haar bijeenkomst op 19 november 2013 voor meer urgentie bij de aanpak van de droogteproblemen en zoetwatervoorziening. Er zijn maatregelen die heel goed op korte termijn mogelijk zijn en ook nu al is er een aanzienlijke schade door droogte, zowel voor landbouw als natuur. Aanpak biedt ook kansen, bijvoorbeeld voor natuur en landschap.
Verder vroeg de Klankbordgroep aandacht voor de niet-KRW-wateren in de plannen voor SGBP-2. Maatregelen in deze overige wateren kunnen heel zinvol zijn. Tegelijk moet er bij het stellen van normen wel gezorgd worden voor een "level playing field".
19 November wad de 1e bijeenkomst van de gezamenlijke klankbordgroepen van het voormalige Rijn-Midden en Rijn-Oost. Er wordt nog gezocht naar aanvulling, zodat in 2014 alle sectoren en regio's goed vertegenwoordigd zijn.

RBO vergadering 11 oktober

Uitwerking samengaan Rijn-Oost en -Midden

Het RBO heeft een aantal nadere afspraken gemaakt als gevolg van de samenvoeging van de oude gebieden Rijn-Oost en Rijn-Midden:

  • De agenda van de RBO-vergaderingen wordt modulair. Dat wil zeggen dat KRW en ROR gemeenschappelijk aan het begin van de agenda worden behandeld en dat de overige waterthema’s (zoetwatervoorziening, WB21 en waterketen) later in hetzelfde overleg aan bod komen voor de partijen die hiervoor met elkaar samenwerken. Een ieder die wil vertrekken kan dat dan doen. Bij de ROR wordt de samenhang met het Deltaprogramma in de gaten gehouden, zodat er geen zaken dubbel worden gedaan.
  • Er zijn afspraken gemaakt over de deelname van de gemeenten.
  • Voor het thema zoetwatervoorziening sluit het gebied van Waterschap Vallei en Veluwe aan bij deelgebied Oost. Voor het deel dat in de provincie Utrecht ligtblijft er wel een verbinding met West-Nederland. Flevoland en waterscha Zuiderzeeland blijven voor dit thema bij het gebied Flevoland-Noord-Holland.
  • Het RBO stelt voor de beide klankbordgroepen Rijn-Oost en Rijn-Midden samen te voegen en een onafhankelijk voorzitter te benoemen. De Klankbordgroepen zullen dit voorstel op 19 november bespreken.

Deltaplan Agrarisch Waterbeheer

Dirk-Siert Schoonman, voorzitter LTO Noord afdeling Gelderland heeft het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) toegelicht. Inhoudelijk kan het RBO zich vinden in het DAW en wil iedereen aan de slag, waarbij het initiatief bij de sector moet liggen. Het RBO vindt het provinciale schaalniveau beter passen bij de uitvoering van het DAW dan het Rijn-Oost schaalniveau. Er is geen behoefte aan een extra overlegstructuur.

Bestrijdingsmiddelen

Het RBO heeft kennis genomen van het onderzoek van de KRW-werkgroep grondwater Noordoost Nederland naar het gebruik en risico’s van bestrijdingsmiddelen. Uit dit onderzoek blijkt dat in 2011 bij circa 30% van de metingen de norm nog steeds worden overschreden in zowel grondwater als oppervlaktewater. Bronnen zijn zowel het stedelijk gebied (particulieren en gemeenten) al het gebruik in de landbouw. Een goed beleid op Rijksniveau is essentieel voor het effect van maatregelen op regionaal niveau.
De vraag is nu of er aanvullende acties nodig zijn op het beleid van het Rijk zoals dat nu is geformuleerd. Het RBO laat een analyse uitvoeren van de knelpunten en inventariseert welke bestuurlijke stappen mogelijk zijn, zowel regionaal als nationaal. Op 6 december zal het RBO over mogelijke stappen beslissen.

Samenwerking met Duitsland

Het RBO heeft de afspraken bekrachtigd over de Nederlandse taakverdeling bij de voorbereiding van Arbeitsgruppe en Steuerungsgruppe Deltarhein (AGDR en SGDR). Voor andere waterthema’s zoals zoetwatervoorziening is een ander overlegplatform nodig.

Zoetwatervoorziening

Zoetwatervoorziening Oost-Nederland: het RBO heeft ingestemd met de Strategie voor ZON en met het voorstel om de Strategie met een positief advies voor te leggen aan de afzonderlijke besturen in Rijn-Oost. De betrokkenheid van gemeenten en stakeholders is nog wel een zorgpunt.

Nieuwe projectleider

Op de RAO-vergadering van 5 september heeft Marcel Tonkes onder dankzegging zijn functie als projectleider Rijn-Oost beëindigd. Zijn taak is overgenomen door Rolf Koops, tot die datum projectleider van Rijn-Midden.

Afwentelingsonderzoek

De eindrapportage van het afwentelingsonderzoek kan worden gedownload bij "publicaties openbaar"

RBO vergadering 27 juni

Het RBO Rijn-Oost heeft op haar vergadering van 27 juni 2013 het definitieve besluit genomen over het samengaan met Rijn-Midden. Meer informatie.

Gebiedsprocessen en KRW-agenda

Er zal een "KRW-agenda Rijn-Oost 2016-2021" worden opgesteld. Dit is een gemeenschappelijk document dat met een door alle partners ondertekende, gezamenlijke intentieverklaring aan de besturen van de betrokken overheden wordt aangeboden. Dit moet in de loop van 2014 gebeuren, zodat de uitkomsten van de gebiedsprocessen hierin kunnen worden verwerkt. Een discussiepunt is nog of de agenda en intentieverklaring alleen KRW-onderwerpen zullen bevatten of dat de insteek breder zal zijn.
Verder besprak het RBO de gebiedsprocessen die in 2013 plaatsvinden. Verschillende RBO-leden benadrukten het belang van samenwerking. De ervaring heeft geleerd dat goed overleg in een vroege fase leidt tot synergie en slimme combinaties.

Strategie Zoetwatervoorziening

Het RBO is akkoord gegaan met de uitgangspunten en aanpak voor de volgende fase van het project Zoetwatervoorziening Oost-Nederland. Na een knelpuntenanalyse en verkenning in 2011/12 is nu het moment om kansrijke maatregelen en strategieën te formuleren en in de 1e helft van 2014 een voorkeursstrategie te kiezen. Daarvoor moet nog veel werk worden verzet. In de komende maanden zal er overleg zijn met overheden en met maatschappelijke organisaties, zal er verder binnen het RBO over gesproken worden en is afstemming nodig met het Deltaprogramma Zoetwater.
Dit moet leiden tot een overeenkomst met een gedeelde ambitie en strategie met afspraken over verdere uitwerking. De planning is deze in maart 2014 in het RBO te bespreken en in de maanden daarna af te ronden. De resultaten zijn dan ook tijdig beschikbaar voor de Deltabeslissing in 2015.
De RBO-leden constateerden dat het onderwerp droogte en zoetwatervoorziening nog weinig bekend is bij het publiek en bij maatschappelijke organisaties. Het is van belang hier in de komende tijd nadrukkelijk aandacht voor te vragen. Ook op landelijk en internationaal niveau wordt aandacht gevraagd voor de wateropgave. Er is nu teveel vanzelfsprekendheid, zowel bij veel bestuurders als bij het publiek.

Meer informatie over Zoetwatervoorziening Oost-Nederland

Presentatie op RBO 27 juni 2013 (pdf, 368 kB)

Andere onderwerpen:

  • Het RBO nam kennis van het gesprek van een Nederlandse delegatie met vertegenwoordigers van de Europese Commissie, waar het oordeel van de Commissie over de Nederlandse KRW-plannen is besproken. De Europese Commissie heeft veel waardering voor de Nederlandse aanpak, maar heeft zorgen over het bereiken van de KRW-doelen op langere termijn en vraagt betere toelichting op het veelvuldig gebruik van uitzonderingen.
  • Samenwerking met Duitsland: Er komt geen gezamenlijk Stroomgebiedbeheerplan met de Duitse delen van het stroomgebied Deltarhein. Wel zal er afstemming zijn over doelen, maatregelen en afwenteling.

Kijk breder dan alleen KRW-wateren

Aftrapbijeenkomst gebiedsprocessen voorjaar 2013

Kijk vooral naar de effectiviteit en kijk daarbij naar het hele watersysteem, niet alleen naar de KRW-waterlichamen. Dat was de belangrijkste boodschap die de deelnemers aan de aftrapbijeenkomst op 16 april in Zwolle meegaven aan de waterbeheerders.
Met deze bijeenkomst is het startschot gegeven voor de gebiedsprocessen voor het 2e Stroomgebiedsbeheerplan en de daarmee verbonden waterplannen.

Divers deelnemersveld

De 34 deelnemers kregen eerst een overzicht van de stand van zaken en van het komende planproces, daarna volgde een levendige discussie over de aanpak van diffuse bronnen zoals nutriënten, over inrichtings- en beheermaatregelen en over de gevolgen van klimaatverandering. Thema's die in de komende gebiedsprocessen ongetwijfeld veel aandacht zullen krijgen. Het deelnemersveld was divers met maatschappelijke organisaties zoals de vereniging Schuttevaer, de zand- en grindproducenten, landbouw- en visserijorganisaties, terreinbeheerders en natuurorganisaties. Daarnaast waren er vertegenwoordigers van de waterbeheerders en andere overheden zoals gemeenten en provincies.

Waterkwaliteit verbeterd, maar...

De aanwezigen kregen in enkele presentaties te zien dat veel wateren in Rijn-Oost wel degelijk zijn veranderd door de uitvoering van KRW-maatregelen. Er is ook veel inzicht opgedaan in het effect van de maatregelen. Maar, ook al zijn veel opgaven dezelfde, de situatie is nu heel anders dan bij het maken van de plannen voor het 1e Stroomgebiedbeheerplan. Zo is de investeringsruimte kleiner en zijn de mogelijkheden verminderd om maatregelen te combineren met de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Tegelijk wordt er meer aandacht gevraagd voor de gevolgen van klimaatverandering, ook vanuit het Europees beleid.
De waterkwaliteit in Rijn-Oost is verbeterd, maar nog niet in voldoende mate. Er liggen nog steeds opgaven, zoals de bestrijding van verdroging en het verder terugbrengen van nutriënten en bestrijdingsmiddelen in grond- en oppervlaktewater.

Aanpak in deelgebieden

Na de presentaties was het woord aan de deelnemers. Dat gebeurde aan de hand van een drietal thema's, waarbij steeds de vraag was hoe de opgave moet worden aangepakt en zeker ook welke kansen deelnemers zagen.
Bij het thema "diffuse bronnen" constateerde men dat de dalende trend van nutriënten in grond- en oppervlaktewater tot stilstand is gekomen op een te hoog niveau. Maar er zijn binnen Rijn-Oost flinke verschillen. Het landelijk beleid biedt vooralsnog onvoldoende soelaas. De deelnemers concludeerden dat een aanpak op het niveau van deelgebieden nodig is, waarbij niet uitsluitend wordt gekeken naar de KRW-waterlichamen. Tussen deelgebieden zijn verschillen mogelijk, ook in normstelling. Er is nauwere samenwerking tussen drinkwaterbedrijven, waterschappen en provincies nodig en bij voorkeur ook met de agrarische sector.

Focus op kansrijke wateren

Bij het thema "inrichting en beheer" was een belangrijke conclusie dat het niet gewenst is om overal een klein beetje te doen. Kies liever een aantal waterlichamen die je beekdalbreed inricht en ga voor de rest voor een basiskwaliteit. Zoek aansluiting bij andere onderwerpen, zoals de ruimtelijke ontwikkeling en waterberging. Enkele deelnemers twijfelden aan de effectiviteit van gerealiseerde waterbergingen.

Aansluiten bij zoetwatervoorziening

Bij het thema "klimaatverandering" was de belangrijkste aanbeveling om "over de schutting te kijken": plaats de KRW in een bredere context en zoek in elk geval een nauwe aansluiting bij het project Zoetwatervoorziening Oost-Nederland (ZON). Beschouw daarom watersystemen in z'n totaliteit, als een samenhangend geheel en geef aandacht aan "overige" (niet-KRW) wateren. Juist daar zie je effecten van klimaatverandering het eerst, bijvoorbeeld de droogval van beeklopen.

In alle gesprekken kwam het belang van effectiviteit en samenwerking herhaaldelijk aan de orde. Dit zal ongetwijfeld ook in de gebiedsprocessen terugkomen.

Jaarprogramma 2013

Het RBO heeft in december 2012 het jaarprogramma 2013 vastgesteld. De belangrijkste activiteiten voor RBO, RAO en projectbureau zijn:

Uitvoering Stroomgebiedbeheerplan 2010-2015:

  • Nazorg planvorming
  • Voortgang uitvoering maatregelen
  • Uitvoering Landelijk Werkprogramma KRW 2011-2015, waaronder de bijdrage van Rijn-Oost aan de derde jaarlijkse voortgangsrapportage aan de Tweede Kamer
  • Gevolgen en effecten van herijking EHS/ILG

Monitoring (doorlopende activiteit)

  • Toestand- en effectmonitoring

Planvorming Stroomgebiedbeheerplan 2015-2021

  • Gebiedsprocessen
  • Actualisatie Artikel 5 rapportage (toestand waterlichamen)
  • Voorbereiden Adviesnota Rijn-Oost (gereed maart 2014, met maatregelenpakket)

Overige onderwerpen

(op de agenda indien relevant voor Rijn-Oost):

  • Zoetwatervoorziening Oost-Nederland (ZON)
  • Richtlijn Overstromingsrisico’s (ROR, moet gereed zijn eind 2015)
  • Afstemming Natura 2000/PAS (Programmatische Aanpak Stikstof) en KRW

Gebiedsprocessen 2013

Het jaar 2013 is hét jaar voor de gebiedsprocessen. Overheden, maatschappelijke organisaties en andere partijen buigen zich in de regio over de voortgang van de maatregelen uit het 1e stroomgebiedbeheerplan, de toestand van de waterkwaliteit en de opgave die er ligt voor 2015-2021. De werkgroep Planvorming RijnOost voert de regie.

De opzet is in grote lijnen:

  1. De eerste helft van 2013 wordt benut om te evalueren wat de afgelopen periode ons geleerd heeft, in hoeverre de toestand van de waterlichamen is veranderd en welke nieuwe inzichten dit heeft opgeleverd. Tegelijkertijd worden nieuwe vormen van informatie op rij gezet, zoals het afwentelingsonderzoek Rijn-Oost, en nieuwe kennis over het effect van maatregelen.
  2. 2. In de tweede helft van 2013 wordt een opzet gemaakt voor het maatregelenpakket voor de tweede planperiode. Dit is een opstap naar de Adviesnota Rijn-Oost die begin 2014 beschikbaar komt.

In 2013 zal discussie gevoerd worden over maatregelen en ambities in het licht van maatschappelijke veranderingen (bijvoorbeeld de economische crisis) en toegenomen kennis en ervaringen in de uitvoering. Waar nodig kan daarbij gebruik worden gemaakt van het ‘Nationaal Kader’, een document van het Ministerie van I&M dat een overzicht geeft van een aantal belangrijke onderwerpen.

Van belang is vast te stellen welke waterkwaliteitsbeheerkwesties in 2013 centraal moeten staan. De Werkgroep Planvorming zal een ‘KRW-agenda Rijn-Oost’ opstellen, die als uitgangspunt dient bij de gebiedsprocessen.

Zie ook de stand van zaken bij de gebiedsprocessen

• RAO werkt aanpak gebiedsprocessen uit:

Het RAO Rijn-Oost heeft op 17 januari op een aantal punten een verdere uitwerking gegeven:

Uiteindelijk doel is om voor alle waterlichamen geactualiseerde factsheets te maken, waaruit een nieuwe versie van het SGBP wordt gedestilleerd.

  • Met maatschappelijke partners wordt op een rij gezet wat er is gebeurd met de plannen uit het eerste SGBP, wat de huidige stand van zaken is en wat er nog moet gebeuren.
  • Het proces gaat in twee fasen: eerst een stroomgebiedanalyse waarbinnen alle beschikbare informatie op een rij wordt gezet en vervolgens een fase waarin bepaald wordt met welke maatregelen de doelen kunnen worden gehaald.
  • Er zullen discussies plaatsvinden over de ambities en de financiële grenzen.
  • Er zullen gezamenlijke aftrapbijeenkomsten plaatsvinden op het niveau van Rijn-Oost, één met alle intern betrokkenen op 7 februari 2013 en één met alle maatschappelijke partners op 14 maart 2013. Tevens zullen regionaal gesprekken met gemeenten plaatsvinden.

Enkele punten uit het RAO van 17 januari:

• Het project “Doelen Overige Wateren” zal in de loop van maart 2013 verschillende producten opleveren. Aan de orde komen onder meer de ecologische doelen en juridische aspecten.

• Doordat gemeenten hun waterbeleid steeds beter organiseren is de taakverdeling tussen waterambassadeur en medewerkers van gemeenten veranderd. Op veel plaatsen is minder inzet van de waterambassadeur nodig, en er zal een grotere inbreng van gemeenten in de Rijn-Oost werkgroepen zijn.

• Opstellen van de KRW-agenda 2016-2021, het document dat de uitgangspunten voor de gebeidsprocessen beschrijft.

Er zijn voor 2013 4 werkgroepen ingesteld:

Monitoring oppervlaktewater
Taak: uitvoering van het KRW-monitoringprogramma voor Rijn-Oost, gericht op de kwaliteit van het oppervlaktewater. Het gaat zowel om de (fysisch-)chemische als om de biologische monitoring. Daarnaast de uitwerking en ontwikkeling van maatregel-effect relaties.
Voorzitter : Bert Moonen (Groot Salland)

Planvorming
Taak: de voorbereiding vanuit Rijn-Oost van het 2 e stroomgebiedbeheerplan Rijn.
Voorzitter: Bram Zandstra, (Rijn en Ijssel)

Grondwater
Taak: kwaliteit en de kwantiteit van het grondwater. Voor Rijn-Oost gaat het vooral om de uitvoering van het KRW-monitoringprogramma voor Rijn- Oost, gericht op de kwaliteit van het grondwater.
Voorzitter: Rinke van Veen, (Provincie Drenthe)

Ecologie
Taak: ecologische kennis in te brengen ter voorbereiding van het 2 e stroomgebiedbeheerplan Rijn.
Voorzitter:

Gebiedsdossiers drinkwater:

Deze hebben een eigen proces doorlopen, waarbij onder andere bedreigingen van grondwater in beeld zijn gebracht en mogelijke maatregelen geformuleerd. De uitkomsten worden meegenomen in de gebiedsprocessen. Maatregelen zullen uiteindelijk in het SGBP worden opgenomen.

Stakeholders, in eerste plaats de drinkwaterbedrijven, maar ook bijvoorbeeld agrariërs zijn bij het opstellen van de gebiedsdossiers betrokken.