Interview Declerq

Lieve Declercq, directeur van drinkwaterbedrijf Vitens

“We zoeken nog naar echte impact”

Ook al zijn er lichtpuntjes, het totaalbeeld is “aan de sombere kant”, vindt Lieve Declercq, directeur van drinkwaterbedrijf Vitens. Er zijn wel veel inspanningen geleverd, maar het werk aan de KRW heeft nog tot weinig resultaat geleid. En de kwaliteit van het grondwater gaat eerder achteruit dan vooruit.

Dit is een interview in een serie over de voortgang van het werken aan waterkwaliteit in Rijn-Oost. Voor het overzicht zie deze pagina.

Wat heeft werken aan de KRW aan resultaat opgeleverd?


Foto 4 declerq-kl“Er zijn de afgelopen jaren veel mooie initiatieven geweest en een heel scala aan projecten. Ik noem alleen al het project Boeren voor Drinkwater in Overijssel en Vruchtbare Kringloop in de Achterhoek. Heel mooie initiatieven, waar agrariërs werken aan het verminderen van de belasting van het grondwater met nitraat en bestrijdingsmiddelen. Tegelijkertijd werken zij aan het verbeteren van hun bedrijfsresultaat door het verminderen van de verliezen van stikstof en fosfaat. Een initiatief voor ruim 400 boeren. Maar we hebben in ons voorzieningsgebied te maken met duizenden boeren. Dus we zoeken nog naar echte impact.”

Er wordt nog te weinig doorgepakt

“Die impact is nodig. Want er is veel gedaan aan de inrichting, maar ondanks deze inspanning is er nog onvoldoende zicht op het halen van de KRW-doelen. Zeker voor wat betreft bescherming van de drinkwaterbronnen. Er is nog steeds teveel uitstoot van meststoffen en bestrijdingsmiddelen uit de landbouw, er is nog steeds een belasting uit het verleden zoals bodem- en grondwaterverontreiniging en nieuwe stoffen zoals medicijnresten, hormoonverstorende stoffen en brandvertragers zorgen voor nieuwe risico’s. Ondanks de grote inspanning wordt nu niet doorgepakt. In de stroomgebiedsbeheersplannen worden opnieuw vooral inspanningsafspraken gemaakt, geen resultaatverplichtingen. We moeten minder strijden tegen de KRW, we moeten hem meer omarmen.”

Vooral inventarisatie-oefening

“Op grondwatergebied zijn ook nog niet veel inspanningen geleverd als het om maatregelen gaat met direct effect op de kwaliteit van het grondwater. Het meeste is gebeurd in oppervlaktewateren. Voor grondwater hebben we met name de bedreigingen in kaart gebracht. Het is in eerste instantie vooral een inventarisatie-oefening geweest. We hebben al onze bronnen in kaart gebracht, en bij sommige vinden we gewasbeschermingsmiddelen in het grondwater, bij andere verontreinigingen afkomstig van mest, of allebei. Dat gaat nu nog om kleine concentraties maar het is duidelijk dat er een bedreiging is. En er zijn maatregelen in beeld gebracht. Het komt nu aan op de uitvoering.”

Toestand grondwater verbetert niet

“Voor het grondwater zie ik geen vooruitgang, we kunnen zelfs zeggen dat het is verslechterd. Het RIVM heeft mede op basis van onze gegevens geconstateerd dat bij ongeveer een kwart van de winningen overschrijdingen van de drinkwaternormen in een of meer van de onttrekkingsputten zijn waargenomen. Deze overschrijdingen hebben bij drinkwaterbedrijven in sommige gevallen geleid tot aanpassing van de bedrijfsvoering of uitbreiding van het zuiveringssysteem. Eveneens bij een kwart van de grondwaterwinningen in Nederland is een verslechtering van de grondwaterkwaliteit gesignaleerd die mogelijk in de toekomst leidt tot overschrijding van de drinkwaternormen. En dat terwijl de KRW erop is gericht te zuiveringsinspanning niet te laten toenemen. Ook in Rijn-Oost zijn onze winningen beïnvloed door menselijk handelen, zoals landbouw, riolering, industrie en oude bodemverontreinigingen.

Wel top-of-mind

Het goede nieuws is dat grondwaterkwaliteit meer top-of-mind is geworden bij de minister en bij het ministerie, maar ook bij bestuurders in de regio. En we zien politieke en bestuurlijke daadkracht. Maar alle initiatieven en projecten ten spijt is het nu te kort dag om al van een echte verbetering van de waterkwaliteit te spreken.

Niets doen kost geld

“Als we niets doen zal het gevolg zijn dat we op nog veel meer bronnen extra zuivering moeten zetten. In extreme gevallen zullen we zelfs bronnen moeten sluiten. Technologisch gezien kan je alles zuiveren, bijvoorbeeld via membraanfiltratie of met actieve kool, maar niet tegen aanvaardbare kosten. Als we dat overal gaan doen worden de zuiveringskosten van drinkwater minstens 2 keer zo hoog. Dat willen we als maatschappij niet. De standaard, ook van de KRW, is een drinkwaterwinning waarbij je met eenvoudige technieken drinkwater kan produceren.”

Wat moet er gebeuren?

“We moeten opnieuw nadenken in hoeverre de ‘grondwaterbeschermingsgebieden’ een beschermende werking hebben. Dit gebied is de zogenaamde 25-jaarszone, wat niet veel meer betekent dan dat het grondwater die tijd nodig heeft om naar de putten te stromen. Het idee was dat een dergelijke lange natuurlijke verblijfstijd in de bodem alle verontreinigingen wel weg zou zuiveren van buiten die beschermingszone. We komen er nu achter dat verontreinigingen veel complexer zijn en wel degelijk in onze putten belanden. We hebben dus meer kennis nodig over hoe het water reageert met de grond: waar infiltreert het water, hoe reist het door de bodem, welke stoffen neemt de bodem op? We kunnen nog veel leren.”

Heel gebiedsgericht werken

“We moeten heel gebiedsgericht maatregelen nemen. Per grondwaterpunt kijken wat de bronnen zijn en wat er moet gebeuren. Landelijke maatregelen zijn ook nodig maar gebiedsspecifieke maatregelen zijn het meest effectief. In het ene gebied moet je er bijvoorbeeld voor zorgen dat er anders bemest gaat worden. In een ander gebied kan het nodig zijn dat een ziekenhuis een afvalwaterzuivering gaat plaatsen. We moeten iedere keer goed kijken wat er aan de hand is met het grondwater in dat gebied. Niet altijd, maar wel vaak is er een relatie met de landbouw, zeker hier in Rijn-Oost. Er zijn veelbelovende proefprojecten, zoals Vruchtbare Kringloop in Haarlo dat ik eerder noemde. Maar de vraag is nu: hoe schalen we dat op?”

Kampioen?

“We zijn in Nederland kampioen waterveiligheid, we moeten dat ook worden voor waterkwaliteit. Ik droom ervan dat we ons in de toekomst geen zorgen meer hoeven te maken over het grondwater.”

Lees ook het interview met Matthijs de Vos, specialist ecologie.