Ruimtelijke adaptatie

Ruimtelijke adaptatie gaat over de kwaliteit van de leefomgeving, het voorkomen van schade en overlast en een duurzamer gebiedsrendement. Met andere woorden: Ruimtelijke adaptatie gaat over het aanpassen van de ruimtelijke inrichting, zodat de kwetsbaarheid van vitale en kwetsbare functies wordt verminderd en waar mogelijk de kwaliteit van de leefomgeving wordt vergroot.

Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie

De nationale Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie geeft in hoofdlijnen aan dat overheden in 2020 het gezamenlijk beleid rondom het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten hebben vastgesteld. De doelstelling is om in 2050 de fysieke ruimtelijke inrichting ook echt optimaal klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te hebben. Naast de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie bestaan er nog andere Deltabeslissingen, waaronder Waterveiligheid en Zoetwater. Ruimtelijke Adaptatie betreft niet alleen het aanpassen van de ruimtelijke inrichting. Het gaat ook om het combineren van functies, daarom is het van belang om ook de andere deltabeslissingen mee te nemen in het uiteindelijke doel van Ruimtelijke Adaptatie.

De opgave

Ruimtelijke adaptatie biedt bestuurders kansen om in te spelen op de effecten van verstedelijking en klimaatverandering. We kunnen er immers niet omheen, de bevolkingsdichtheid groeit, de eisen door gebruiksfuncties stijgen en de klimaateffecten wijzigen. Dit heeft gevolgen voor de ruimtelijke inrichting en hierop kunnen wij anticiperen door middel van Ruimtelijke Adaptatie toe te passen.

De kansen die een klimaatverandering biedt zijn het faciliteren van nieuwe bedrijvigheid, denk hierbij aan bijvoorbeeld recreatievoorzieningen, horecavoorzieningen en nieuwe technologieën of producten. Daarnaast kunnen er kosten bespaard worden door in te spelen op energiebesparing of kringlopen van water te creëren. Om deze kansen te benutten zijn er een aantal documenten gepubliceerd, één hiervan is de Nationale Stresstest.

In de Nationale Stresstest worden overheden, publieke partijen en burgers uitgenodigd mee te denken over het onderwerp klimaatbestendigheid en waterrobuustheid. De centrale vraag bij de stresstest moet hierbij helpen: Hoe goed zijn we in staat die klimaatschade of wateroverlast te voorkómen of, in het geval schade onvermijdelijk is, die schade tot een minimum te beperken.

De Nationale Stresstest wil bestuurders met een aantal bestuurlijke argumenten betrekken in het gesprek over Ruimtelijke Adaptatie. De bestuurlijke argumenten gaan in op vragen als:

  • Welke kansen dienen zich aan ?
  • Welke overlast en schade zijn op komst zonder actie;
  • Zijn er naast kosten, juist ook baten te bereiken ?
  • En, welke andere drijfveren naast ruimtelijke adaptatie zijn hierbij aan de orde?

Waarom nu

Door klimaatverandering kan in bebouwd gebied schade ontstaan door hitte, extreme droogte en extreme neerslag. Bij de locatiekeuze, de ruimtelijke inrichting en de bouwwijze is daar vaak geen rekening mee gehouden. Daarom is het belangrijk het bebouwde gebied minder kwetsbaar te maken voor extreme weerssituaties en de mogelijke schade bij overstromingen te beperken. Klimaatadaptatie biedt kansen als kostenbesparingen en een hogere leefomgevingskwaliteit.

Driekwart van de woningen in het binnendijkse gebied kan bij een doorbraak van de primaire waterkeringen schade ondervinden. Ook in buitendijks gebied, waar de bescherming tegen overstromingen vaak zeer beperkt is, staat bebouwing. Vitale en kwetsbare functies, zoals ziekenhuizen en energiecentrales, staan vaak in risicovolle gebieden.

Maar naast de veranderingen van het klimaat, zijn er ook de autonome (onafhankelijke) processen die de leefomgeving bedreigen. Bodemdaling is een proces dat op veel plaatsen in Nederland voor schade kan zorgen. Een oorzaak van bodemdaling kan bijvoorbeeld de onttrekking van water uit veenbodem zijn. Dit kan voorkomen worden door het grondwaterpeil op niveau te houden, ook in extreem droge periodes. Deze autonome processen zullen altijd aanwezig zijn, maar de mate waarin kunnen wij bepalen door er rekening mee te houden in nieuwe ontwerpen.

Benthemplein Rotterdam

Door factoren die van invloed zijn op de kwaliteit van de leefomgeving met elkaar te koppelen ontstaan er mogelijkheden. Eén van deze mogelijkheden is recreatie en waterberging met elkaar te koppelen. In Rotterdam ligt het grote waterplein, het Benthemplein, waar tijdens normale omstandigheden gerecreëerd kan worden. Bij een extreme bui kan het Benthemplein het water opvangen en tijdelijk bergen, hierdoor wordt het riool minder belast en kan het watersysteem 1700 kubieke meter extra water opvangen. Ruimtelijke adaptatie is daarom ook vooral “out of the box” denken.

De-Urbanisten11-537x293

Meer informatie

Het deltaprogramma ruimtelijke adaptatie heeft een website ontwikkeld, namelijk www.ruimtelijkeadaptatie.nl. Op deze website is informatie over het onderwerp te vinden, zoals het manifest klimaatbestendige stad. Het manifest bevat een 32 adviezen door coalities van bedrijven overheid en organisaties, voor het klimaatbestendig maken van ons bebouwd gebied.

De website bevat naast een manifest klimaatbestendige stad en de nationale stresstest ook tal van andere interessante en leerzame documenten. De moeite waard om te bekijken als u meer informatie over het onderwerp wilt hebben.