Programmatische Aanpak Ecologie Grote Wateren

Op weg naar dynamische en ecologisch gezonde grote wateren

Toekomstbestendige grote wateren waar hoogwaardige natuur goed samengaat met een krachtige economie

Dat is waar Rijkswaterstaat, in opdracht van het ministerie van IenW en ministerie van LNV in samenwerking met Staatsbosbeheer en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, aan werkt met de Programmatische Aanpak  Ecologie Grote Wateren (PAEGW).

Grote waterstaatkundige ingrepen en de keerzijde

De grote waterstaatkundige ingrepen in de vorige eeuw maakten Nederland veilig en welvarend. Ze brachten goede hoofdtransportassen, voldoende zoetwater en bescherming tegen hoogwater. De keerzijde van deze ingegrepen is dat natuurlijke stromen van water, zand en slib veranderden. Kenmerkend leefgebied ging daardoor verloren, zoals intergetijdengebieden, moeras en de afwisseling van zandplaten en geulen. Net als de overgangen van land naar water en van zoetwater naar zoutwater. Daardoor missen dieren en planten hun leefgebied en zijn migratieroutes geblokkeerd.
Als gevolg hiervan zijn ecosystemen gevoeliger geworden voor blauwalg, zuurstofloosheid, explosieve groei van 'exoten’ en klimaatverandering.

Investeren in de ecologie van de grote wateren

Nederland investeert al volop in de ecologie van de grote wateren. Zo worden er maatregelen genomen door de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Natura 2000 (N2000). Ondanks de voorgenomen acties, dreigt de toestand voor een aantal van deze grote wateren de komende jaren te verslechteren. Vooral voor de Eems-Dollard, Oosterschelde, Grevelingen en het Markermeer wordt dit verwacht. Zelfs na afronding van het KRW-verbeterprogramma blijkt de ecologie van de grote wateren nog niet goed genoeg om alle N2000 instandhoudingsdoelen te realiseren.

Grote wateren ecologisch gezond en toekomstbestendig

In het kader van de Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater heeft Rijkswaterstaat daarom in 2017 verkend wat er nodig is om alle grote wateren ecologisch gezond en toekomstbestendig te maken. Dit was in opdracht van de genoemde beleidsdirecties van de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Het ging daarbij om

  • de Zuidwestelijke Delta
  • het IJsselmeergebied
  • de Eems-Dollard
  • de Waddenzee en
  • de Grote Rivieren

Factsheets

Deze verkenning leverde een aantal factsheets op. Daarin is per groot water aangeven wat de opgave en urgentie is. Aan de hand daarvan is er een lijst van maatregelen opgesteld die nodig zijn voor “toekomstbestendige grote wateren waar hoogwaardige natuur goed samengaat met een krachtige economie”.

De maatregelen richten zich vooral op het vergroten van de natuurlijke dynamiek van het water en de ecologische processen die daarbij horen. Bijvoorbeeld het terugbrengen van het getij in de Grevelingen en het aanleggen van nieuw leefgebied en de verbinding terug brengen tussen gebieden. Dit is in lijn met de streefbeelden uit de Natuurambitie Grote Wateren en de Rijksnatuurvisie.

Doelen Programmatische Aanpak Ecologie Grote Wateren (PAEGW)

Op basis van deze verkenning hebben de ministers van IenW en LNV begin 2018 hun ambitie uitgesproken om deze maatregelen tot 2050 te realiseren. Om dit te realiseren is de PAEGW opgestart met de volgende doelen:

  • de basis op orde brengen
  • achteruitgang voorkomen
  • bouwen van een stabiel en samenhangend ecologisch netwerk
  • ruimte bieden aan ruimtelijk-economische dynamiek

Op dit moment heeft Rijkswaterstaat de opdracht afgerond om 7 plannen van aanpak uit te werken. Het gaat om

  • 1 plan voor de programmatische aanpak en 1 plan voor elk van de volgende maatregelen:
  • herintroductie Getij Grevelingen
  • buitendijkse slibsedimentatie Eems-Dollard
  • herinrichting Wieringenhoek (verkenning)
  • verbinden Oostvaarders Oevers (verkenning)
  • verduurzamen gebruik en beheer Waddenzee (onderzoek)
  • ecologische gevolgen lage rivierafvoer (onderzoek)

Samenwerking en combineren van werkzaamheden

Essentieel voor de PAEGW is de samenwerking met verschillende partners en het meekoppelen van de werkzaamheden met deze partners. Het gaat om partners als de gebiedsagenda’s, natuurorganisaties en lokale overheden en organisaties. De uitvoering van de PAEGW gebeurt in samenwerking met Staatsbosbeheer en RVO en daarbij ook zoveel mogelijk in samenhang en samenloop met de KRW en N2000. Via deze weg worden krachten gebundeld en wordt een eenduidige aanpak ingezet voor de ecologische waterkwaliteit van de grote wateren.