Boekaankondiging "Bespiegelingen" door Theo Claassen

espiegelingen, een opinierend boek over water(beheer) door Theo Claassen Wetterskip Fryslân

Het waterbeheer in ons land en daarbuiten kent roerige, drukke tijden. Dat geldt voor alle aspecten van dat water: kwaliteit, kwantiteit en veiligheid; beleid en beheer; besturen en uitvoerende diensten; kosten en baten; functionele organisaties, etc. Zoveel aspecten, evenzoveel ideeën en meningen.

De afgelopen vier jaar schreef Theo Claassen daarover columns in het personeelsblad van Wetterskip Fryslân. De aanduiding ‘opiniërend essay’ is eigenlijk beter dan column. Iedere essay was voorzien van een toepasselijke kleurenfoto. Al die (24) columns zijn nu gebundeld in een prachtig boek (inclusief relevante bronnen). Ondanks dat de columns vanuit het Friese zijn geschreven, zijn ze zo algemeen herkenbaar, dat ze ook buiten Friesland meer dan lezenswaardig zijn.

Naast die columns (Bespiegelingen van een Schrijvertje in deel 1) bevat het boek nog een deel 2 (Over water in Friesland en daarbuiten), waarin een beschouwing is gegeven van(uit) het hedendaagse waterbeheer. In zeven hoofdstukken passeren haast alle aspecten daarvan de revue en worden daarbij aan een kritische blik onderworpen. Ook dit deel is van passende kleurenfoto’s voorzien.

Dijkgraaf P. van Erkelens van Wetterskip Fryslân schreef het voorwoord. Een uitgebreide literatuurverwijzing achterin staaft het geschrevene en maakt het haast tot een populair wetenschappelijk, doch sterk persoonlijk gedreven geheel. De zorg om Moeder Aarde en de wijze waarop de mens zich daarop uitleeft, tekenen die gedrevenheid.

Deze mooie, kleurrijke en informatieve uitgave (111 pagina’s, A4 formaat) is eigenlijk meer waard dan de kostprijs van € 14,25. Het boek verscheen eind maart en is te bestellen door genoemd bedrag (of een veelvoud daarvan) over te maken op girorekening 3240943 t.n.v. T. Claassen, Burg. van Panhuyslaan 1, 9251 KN Bergum, o.v.v. uw eigen toezendadres. Het boek wordt u dan toegestuurd.

Deel 1. Bespiegelingen van een Schrijvertje

Columns van Theo Claassen opgenomen in Wetterblêd van 2004 tot en met 2007), het personeelsblad van Wetterkip Fryslân.

In het ‘Redactioneel’ van nummer 2, februari 2004, waarin tevens Theo’s eerste column was opgenomen, werden de columns als volgt aangekondigd: “Nieuw in het Wetterblêd is de bijdrage van een geheimzinnige Wetterskipper die onder pseudoniem Gyrinus met regelmaat ons zal laten nadenken over maatschappelijke onderwerpen als inpoldering, biodiversiteit, klimaatverandering en waterbeheer. Gyrinus is de Latijnse naam van een waterkevertje, bijzondere beestjes die snel over het wateroppervlak heen en weer schieten. Indicatief voor schoon water. De beestjes hebben dubbele ogen, waarmee ze gelijktijdig boven en onder water kunnen zien. Van deze columnist mogen we dus interessante bijdrages verwachten”. In hoeverre een en ander is waargemaakt, laat ik graag aan de lezer over.

De gehele serie columns is in chronologische volgorde opgenomen. Zoals de lezer zal bemerken, hebben ze een zeker vast patroon. Iedere column begint met een citaat en de titel is te vinden in het laatste of de paar laatste woorden van de column. Verder is iedere bijdrage voorzien van een passende foto, overigens zonder bijschrift. Bij het vergaren van informatie, verwerkt in de columns, zijn heel wat bronnen geraadpleegd en nageplozen. De meest relevante zijn achterin (per column) opgenomen om de informatieve en geschiedkundige waarde ervan te staven.

Deel 2. Over water in Friesland en daarbuiten

De columns in Deel 1 hebben een relatie met het Friese waterbeheer: bestuurlijk, organisatorisch of techn(olog)isch. Door de gelimiteerde omvang, het beperktheid aantal (24) en vanwege de scope van het Wetterblêd was het niet mogelijk de vele soms nog vage onderwerpen en globale thema’s daarin - in samenhang - uit te werken. Vandaar een tweede deel, een slotbeschouwing. De beschouwingen hebben een grotere afstand tot het waterschap en ligt voor een deel buiten het Friese waterbeheer. Intentie van deze beschouwingen is om (binnen het domein van water en waterbeheer) een beeld te schetsen van één van die visies of waarheden. Dit tweede deel vormt een zelfstandig geheel, maar met deze beschouwing worden de columns ook in perspectief geplaatst.

In zeven hoofdstukken wordt - van zeer basaal en sectoraal naar meer wereldbeschouwelijk - een evolutie geschetst van het schouwen van water. Daarin is een tijdverloop herkenbaar van verleden via heden naar de toekomst én een verloop in ruimtelijke schaal van Friesland, Nederland, Europa naar de gehele wereld. Waar ontwikkelingen in Friesland als voorbeeld zijn gebruikt, gelden analoge situaties en tendensen veelal ook elders in den lande. Een dérde lijn is die vanuit het fysieke, ongerept aards milieu naar (meer en meer) ingrepen en aanpassingen van de omgeving; eerst geleidelijk aan naar de krachten van de natuur, later grootschaliger met de mens als ingenieur en constructeur. In deze lijn past het om, vandaag de dag, met beleid en beheer te anticiperen op onze omgeving en op de krachten van de natuur, wanneer die ons ongewillig zijn. In hoeverre kan dat vanuit de traditionele techn(olog)ische benadering van ingenieur en constructeur doorgaan en soelaas bieden? Zijn er nog verborgen ‘waterkrachten’ die ons ten dienste kunnen staan?

Ieder hoofdstuk begint met een overpeinzing en eindigt met een bespiegeling daarop. Om te beginnen wordt eerst met zevenmijlslaarzen de geschiedenis van het waterbeheer in het Friese belicht. Welke landschapsvormende processen hebben zich de afgelopen 10.000 jaar voorgedaan en wat heeft de mens daaraan bijgedragen, bijgestuurd en veranderd? Dan blijkt al snel dat visies en waarheden vergankelijk zijn en in de loop der jaren worden bijgesteld. Daarna volgen wat meer beleids- en beheersmatige aspecten. Wat wordt nú als waarheid beschouwd? Duurzaamheid, klimaatverandering en natuurwaarden zijn voorbeelden waarbij (beeldvorming en mening van de) waarnemer en het waargenomene niet onafhankelijk van elkaar zijn. Deze verschillen kunnen aanzienlijk groter zijn dan een halfvol of een halfleeg glas. De omgeving, in dit geval zowel de wereld buiten Friesland als buiten Nederland én de burgers en niet-overheidsinstanties, drukt een steeds zwaarder stempel op percepties, interpretaties en waarheden van alles wat met water te maken heeft. Ook wetenschappelijk en levensbeschouwelijk worden op dit gebied grenzen verlegd. Dit tweede deel eindigt dan ook met een stukje over andere dimensies en het wezen van water.