Het woord duurzaamheid laat onze hersenen koud

De watertoets is een vorm van gedragsbeïnvloeding. Maar doen we dat effectief? Gedragsdeskundige Anjo Travaille geeft een ontluisterend kijkje in onze hersenen en geeft tips.

seminar toekomst-127Gedragsbeïnvloeding gaat de hele dag door. Aan het einde van een conferentiedag heeft iedere deelnemer zijn gedrag zeker honderd keer laten beïnvloeden, stelt Travaille. Dat begint al met de routebeschrijving, die vaak een voorkeur voor een vervoersmiddel uitstraalt. Ook in ons dagelijks werk zijn we bezig met gedragsbeïnvloeding, via beleid, waterbeheer of advies. Met de watertoets willen we duurzaam gedrag bevorderen. En dat is niet gemakkelijk, zo blijkt uit de analyse van Travaille.

Zelfbehoud en reproductie

We leven in een volstrekt andere wereld dan de oermens, maar onze hersenen werken nog vrijwel hetzelfde. Die hersenen zijn gespitst op twee issues: zelfbehoud en reproductie. Iedere interactie plaatsen de hersenen in die context, ook als het over water gaat. Woorden als ‘duurzaamheid', ‘milieu', ‘voor ons allemaal' of ‘samen' hebben slechts indirect verband met zelfbehoud en reproductie en laten onze hersenen daarom zo goed als koud. Dat is het eerste probleem.

Pijn in de hersenen

Duurzaamheid vraagt meestal een investering op korte termijn en geeft pas iets terug op langere termijn. En daarmee begint het tweede probleem. Het woord investering doet wel degelijk iets in onze hersenen, maar op een negatieve manier: het doet pijn. Bovendien wegen onze hersenen wat op korte termijn gebeurt veel zwaarder dan wat op lange termijn gebeurt. Tel uit je winst.

Nieuwe argumenten

Travaille laat ons gelukkig niet met lege handen achter. Hij adviseert ook andere argumenten in te zetten dan inhoudelijke argumenten zoals milieu. Leg je autoriteit en de regels in de weegschaal, dat maakt indruk op onze hersenen. Doe dat wel met mate, want dit kan ook weerstand oproepen. Breng een element van wederkerigheid in: vraagt niet alleen een bijdrage, maar geef er ook iets voor terug. Zo bied je winst op korte termijn, en dat vinden onze hersenen plezierig.

Hetzelfde als onze buren

Zijn laatste tip is een eyeopener. Uit onderzoek blijkt dat mensen graag energie willen besparen als blijkt dat hun buren minder energie verbruiken dan zijzelf. We conformeren ons graag aan de sociale norm. Ook dat is bruikbaar bij de watertoets: toon aan dat gemeenten in de omgeving ook investeren in waterberging. Grote kans dat jouw gemeente het dan ook wil.