Partijen in het Westland laten stokpaardjes vallen

Er zijn weinig plekken in Nederland waar het belang van zorgvuldig waterbeheer groter is dan in Westland, het grootste aaneengesloten glastuinbouwgebied ter wereld. Toch strandde het overleg over het uitvoeringsprogramma in een loopgravenoorlog. Het bleek de opmaat voor een nieuwe aanpak.

In 2008 hebben de gemeente Westland en het Hoogheemraadschap van Delfland een waterplan opgesteld. Het positieve was dat er een integrale aanpak werd afgesproken, gebundeld in de thema's ‘droge voeten', ‘levend water' en ‘zichtbaar water'. Dat is nog steeds de leidraad voor het waterbeleid in de gemeente Westland.

Oud-minister Braks als mediator

Alleen, bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma stokte het. Willemijn Nagel is watercoördinator bij de gemeente en vertelt dat de partijen nog teveel vanuit hun eigen belang dachten. "Het hoogheemraadschap hanteerde één norm voor de waterberging voor heel Westland. Toen men ook nog wilde dat de gemeente en tuinders de grond voor de waterberging ‘om niet' zou leveren, besloot de gemeenteraad het programma niet vast te stellen." Om de impasse te doorbreken, werd oud-minister Braks ingevlogen om een aantal gesprekken met de partijen te voeren. Nagel: "Het zorgde er voor dat we weer ‘on speaking terms' kwamen."westland

Waanzinnig

De urgentie om tot oplossingen te komen leefde namelijk wel degelijk. Nog in 2011 is het bijvoorbeeld misgegaan in het dorp De Lier. In het vervolg kwam al snel het besef dat het niet zinvol was om één norm los te laten op heel Westland, maar dat ze beter per gebied, samen met de tuinders, naar oplossingen konden zoeken, in zogenaamde gebiedsprocessen. Dat leverde uiteindelijk een top-9 op van plekken die als worden aangepakt. "We hebben theorie en praktijk proberen te koppelen en ernaar gestreefd om gezamenlijke doelen op te stellen", vertelt Nagel. "Dat heeft plannen opgeleverd die vrij makkelijk zijn vastgesteld. En dat de partijen meebetalen voor maatregelen die sec bekeken niet helemaal onder hun verantwoordelijkheid vallen, maar wel de maatschappelijke kosten het laagst houden, dat vind ik echt heel mooi!"

Rekenmodel helpt bij discussie

Om een nieuwe aanpak te verzinnen, is de gemeente gestart met twee ‘ateliers', waar ook de bewoners en bedrijven voor uitgenodigd werden. Het hoogheemraadschap maakte budget vrijom het model 3Di te ontwikkelen. Dit is een hoogtekaart waar je vervolgens virtueel een bui op laat vallen. Het model laat zien waar het water opstroopt, waar de ‘bottlenecks' zitten en waar het water in de kassen komt te staan. Nagel: "Ter plekke kon je oplossingen invoeren en het resultaat ervan zien. Zoiets geeft ruimte voor discussie en bracht betrokkenen ertoe om hun stokpaardjes los te laten."

Alternatieve oplossingen

Richtte het hoogheemraadschap zich voorheen met name op het aanleggen van waterbergingen, nu wordt ook meer gekeken naar alternatieve mogelijkheden, zoals het ophogen van lage plekken in de polder en het gebruik van gietwaterbassins. Het mooiste voorbeeld is misschien wel de aanpak in de Oranjepolder. Die polder is de laatste decennia volgebouwd, terwijl de waterstructuur niet is meegegroeid. Nagel: "Het loopt hier makkelijk vast na een flinke bui. Bovendien is het veel te duur om sloten te verbreden en bedrijven te verplaatsen. We hebben nu gekozen voor een doorsteek door de Maasdijk, zodat bij hoog water het water naar de naastgelegen polder kan. In september jl. is dit plan vastgesteld. Door het doorlopen van een gebiedsproces heeft deze maatregel draagvlak gekregen en is bestuurlijk vastgesteld.

Watercircel

Maar wat is nu de sleutel van dit succesverhaal? Volgens Nagel begon het met het optuigen van een goede overlegstructuur. "Het lukte om bij beide organisaties een watercoördinator aan te stellen, die fungeerde als aanspreekpunt en spin in het web. Vervolgens hebben beide coördinatoren enorm veel werk gestoken in het promoten/ vertellen van het verhaal. Ook is met behulp van de managers veel tijd gestoken in het aanstellen van goede projectleiders voor de gebiedsprocessen. Dat moesten geen technocraten zijn, maar communicatief ingestelde mensen die integraal kunnen werken en ook de inhoud kenden. Daar omheen hebben we een breder netwerk opgebouwd om van elkaar te kunnen leren. Dit is de zogenaamde ‘watercirkel', die drie keer per jaar bij elkaar komt."

Kansen pakken

Een belangrijke les die Nagel uit dit proces heeft gehaald is om meteen de kansen te pakken die zich voordoen en geen lange besluitvormingsprocedures te starten "Als iemand zijn oprit vernieuwt, dan kun je gelijk de duiker vervangen. Op die manier ontstond ook het idee om gietwaterbassins van tuinders als tijdelijke waterberging te gebruiken."

Watertoets

Welk rol speelt de watertoets in het hele gebeuren? Nagel: "We zijn er volop mee aan de slag om te kijken hoe we die handiger kunnen inzetten. Nu zit de watertoets te ver achterin het proces. We inventariseren nu op welke momenten een wateradvies nodig is en zetten dat in schema's uit. Het doel is om zoveel mogelijk aan de voorkant goed te regelen, zodat de uiteindelijke formele watertoets niet meer zoveel afwijkt."

Meer informatie

Kijk op www.gemeentewestland.nl/westlandswater