Rapportage evaluatie procesinstrument watertoets online

Informatie bij: Hilde Westera, Projectleider evaluatie watertoets, hilde.westera@rws.nl, 06 51 24 48 53

In 2008 hebben de rijksoverheid en de regionale overheden in het geactualiseerde Nationale Bestuursakkoord Water afgesproken het procesinstrument watertoets voor de derde keer te evalueren. In 2009 is deze afspraak vastgelegd in het Nationaal Waterplan.
Het procesinstrument watertoets is, in tegenstelling tot wat de naam suggereert, de naam van het wateroverleg, dat vanaf het prille begin van ruimtelijke planprocessen plaatsvindt tussen initiatiefnemer en waterbeheerder.
In 2011 is de evaluatie uitgevoerd. In tegenstelling tot eerdere evaluaties, die gericht waren op ‘het bestemmingsplan’, was de evaluatie deze keer gericht op betrokkenheid van waterbeheerders bij strategische ruimtelijke projecten. In deze projecten worden de ruimtelijke besluiten voorbereid over nieuwe locaties voor onder meer wonen, werken en natuur. Na tien jaar watertoets was nog steeds niet duidelijk hoe het hiermee zat.
In totaal zijn 13 casus onderzocht. De casus weerspiegelen de grote diversiteit aan strategische ruimtelijke plannen, die in Nederland worden gemaakt, en geven daarbij tevens een goede indruk van de complexiteit van de ruimtelijke planvorming in Nederland.
Eind 2011 zijn de resultaten van de evaluatie van de watertoets opgeleverd. De watertoets blijkt van grote waarde om water en ruimtelijke ordening goed op elkaar af te stemmen. De resultaten van de evaluatie zijn samengebracht in het document ‘Evaluatie van het procesinstrument watertoets, Koepelnotitie’ (pdf, 481 kB).
Op basis van de resultaten heeft de Landelijke Werkgroep Watertoets, die de evaluatie heeft aangestuurd, de opdrachtgevers (het Rijk, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen) als volgt geadviseerd:
  1. Borg de watertoets als licht wettelijk instrument (dat ziet op tijdig overleg en op het verantwoorden van de resultaten van dit overleg) in het nieuwe omgevingsrecht;
  2. Maak voor nieuwe watergerelateerde beleidsvelden, zoals klimaat en bodem, op landelijk niveau duidelijke afspraken over beleid, beheer en bijbehorende bevoegdheden;
  3. Stimuleer een proces van ruimtelijke planvorming waarbij door alle betrokken partijen in onderling overleg vanaf de vroegste initiatieven actief gezocht wordt naar synergie. Vraag van partijen, dat zij elkaars belangen kunnen koppelen en bereid zijn elkaars kennis, budget, capaciteit, maar ook bevoegdheden te combineren.
  4. Ontwikkel een houding, vaardigheden, competenties en instrumenten die noodzakelijk zijn om effectief en proactief in keuze- en gebiedsprocessen te kunnen acteren, zowel op bestuurlijk, management- als werkvloerniveau.
  5. Zorg t.b.v. locatiekeuze en duurzame locatieontwikkeling voor een duidelijk beeld van de ontwikkel- en beheerkosten van het watersysteem en van de financiering daarvan.
  6. Ondersteun en faciliteer de ontstane lerende netwerken water en ruimte gedurende een langere periode.
Met nadruk pleit de Landelijke Werkgroep Watertoets ervoor om voor het procesinstrument watertoets een plek te behouden in de nieuwe Omgevingswet. De watertoets past goed binnen doel en uitgangspunten van de nieuwe Omgevingswet en kan als voorbeeld dienen voor toepassing van de aanbevelingen van de Commissie Elverding in de praktijk.
Medio maart 2012 zijn de bevindingen van de evaluatie watertoets en het advies van de Landelijke Werkgroep Watertoets besproken door de opdrachtgevers (het Rijk, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen) in hun vergadering van het DWO. Het DWO heeft de conclusies en aanbevelingen onderschreven en heeft onder andere ingestemd met het uitwerken van de aanbevelingen in een actieprogramma. Ook heeft het DWO aangegeven, dat er afstemming gezocht moet worden met het Deltaprogramma.
Zie voor goede voorbeelden
Het project Waterdunen en Zeeuws-Vlaanderen: www.waterdunen.com
Het project Eendragtspolder in Zuid-Holland: www.eendragtspolder.nl