Van laarzenpad tot kastanjelaan

De ontwikkeling van Almere-Poort, het vierde stadsdeel van Almere, is een mooi voorbeeld van integraal waterbeheer. Zowel waterkwantiteit als waterkwaliteit hebben een goede plek gekregen in het plan. Maar waar het water eerst sturend voor het ontwerp was, blijkt het lastig om de hoge ambities daadwerkelijk te verwezenlijken.

Almere Poort is voorlopig het laatste kustgebied in de Randstad waar grootschalig wordt gebouwd. Het gebied heeft een grootte van ongeveer 2000 hectare en ligt vijf meter beneden NAP. Eén van de grootste uitdagingen is dus om goed om te gaan met het kwelwater. Coert van Dam is beleidsadviseur bij Waterschap Zuiderzeeland en is vanaf de eerste schetsen in 2000 betrokken geweest bij de plannen voor Almere-Poort. Hij geeft aan dat er in het plan op ingenieuze wijze wordt omgesprongen met ‘goede' en ‘slechte' kwel. "De slechte kwel zit voornamelijk aan de zuidkant. Dat bevat veel stikstof en fosfaten, wat tot algengroei leidt. En almerepoorter zit daar veel ijzer in de ondergrond, waardoor je bruin water krijgt. Dat is niet aantrekkelijk om aan te wonen, dus daar wil je zo min mogelijk open water hebben. Aan de noordoostelijke kant is de kwel van betere kwaliteit, dus daar kun je wel meer open water creëren." In het zuidelijke gedeelte is daarom gekozen voor een hoge bebouwingsdichtheid en wordt het regenwater geïnfiltreerd in de bodem. Daarmee wordt gelijk de kwel tegengehouden. Het overtollige regenwater wordt afgevoerd naar het noordelijke gedeelte waar meer oppervlaktewater is gepland, ongeveer 20% van het oppervlak.

Integrale blik

Van Dam geeft aan dat hij vanaf het begin ook met het ontwerpteam heeft meegedraaid. "Dat was toen behoorlijk vernieuwend. Eigenlijk is dit van nature ontstaan. Vanaf de drooglegging is de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders verantwoordelijk geweest voor de ontwikkeling van het gebied. Omdat alle disciplines bij elkaar zaten, hadden de medewerkers als vanzelf een integrale blik. De Rijksdienst is op een gegeven moment opgeheven, maar die integrale benadering is blijven bestaan. Het waterbeheer staat dus bij veel mensen goed op het netvlies."

Stedenbouwkundige

Wat ook meehielp was dat de stedenbouwkundige, Gerard Jan Hellinga, goed meedacht en het water sturend maakte binnen het ontwerp. Van Dam: "Aanvankelijk liep het heel goed. Later is Hellinga vertrokken en zijn de ambities toch minder geworden. Zo hadden we bijvoorbeeld ergens een ‘laarzenpad' gepland, wat ook dienst zou moeten doen als waterberging. Uiteindelijk komt hier een kastanjelaan, waarvoor het gebied juist opgehoogd moet worden." Op dit moment is ongeveer de helft van het plan daadwerkelijk gerealiseerd, maar volgens Van Dam is het watersysteem nog niet op orde. "We zijn nog steeds op zoek naar een geschikte plek voor waterberging. We hadden een waterplas gepland op een plek waar later een archeologische vondst is gedaan. Daar komt nu een park, waar ook waterberging mogelijk is, maar dit is nog niet voldoende. Bovendien hebben we te maken met particulier opdrachtgeverschap, waardoor je eigenzinnige plannen krijgt met watersystemen die niet goed in het grote geheel passen."

Gematigd tevreden
In 2008 is het bestemmingsplan op hoofdlijnen vastgesteld door de gemeenteraad. Via de watertoets heeft het waterschap aangeven dat zij ook kunnen instemmen met deze hoofdlijnen, maar dat ze via het watertoetsproces betrokken willen zijn bij alle deelplannen. Uiteindelijk is van Dam gematigd tevreden. "Het begin was prachtig, maar de praktijk is weerbarstig. De hoofdlijn zit er nog wel in, maar gaandeweg komen er andere inzichten en belangen en verdwijnt er een stuk van de ambitie. Ik heb redelijke hoop dat het goed gaat komen." De ervaring met dit proces heeft van Dam geleerd dat het goed is om voortdurend bij het plan betrokken te blijven. "Houd voortdurend contact met de gemeente, ook al lijkt het dat er niks gebeurd. Juist dan kan er zonder dat je het weer van alles veranderen in het plan. Dat is best lastig, omdat planprocessen zo lang duren, maar ik zou toch willen meegeven om alert te blijven en voortduren in gesprek te blijven met de gemeente."

Meer informatie

http://almerepoort.almere.nl/

http://www.almerepoort.org/

http://www.zuiderzeeland.nl/beleid_plannen/watertoets