De ‘Ronde van het Rivierenland’ levert creatieve oplossingen op

Het afgelopen jaar organiseerde waterschap Rivierenland een aantal ‘water- en ruimte-ateliers'. De resultaten zijn veelbelovend: de ateliers leverden onverwacht creatieve oplossingen op. Deze ateliers zijn een mooie invulling van het gedachtegoed van de watertoets: zo vroeg mogelijk het water meenemen in het planvormingsproces.
De doelstelling van een water- en ruimte-atelier is drievoudig. In eerste instantie gaat het om samenwerken, het verbinden van mensen. Daarnaast zoeken de betrokkenen naar samenhang in elkaars opgaven en worden gezamenlijk oplossingen bedacht. "Op deze manier word je uit de waan van de dag getrokken om op een ander niveau naar een gebied te kijken", vertelt Pieter Bode van Waterschap Rivierenland. "Het is een goede manier op de neuzen dezelfde kant op te krijgen. Een een uitstekend startmoment in een planproces." Dat bleek bijvoorbeeld in Alblasserdam. De Vinkenpolder in Alblasserdam is een hoogdynamisch gebied met veel functies en ambities. De opgave om drie hectare te vinden voor waterberging leek onmogelijk, maar het atelier leverde toch drie geschikte locaties op. Bode: "Door al deze zaken op tafel te leggen, blijken interessante functiecombinaties mogelijk te zijn."

Opzet
De opzet van de water- en ruimte-ateliers zijn in grote lijnen hetzelfde. 's Ochtends vindt de analyse van de water- en ruimtelijke opgave plaats. En eventueel ook van andere opgaven die er liggen. Ook vindt dan een excursie naar het gebied plaats, om met eigen ogen te zien waar het over gaat. Bode: "Dan blijkt dat iedereen met een andere bril kijkt. Dit is een onmisbaar element in het programma." 's Middags vindt dan - onder leiding van een externe procesbegeleider en ontwerper - het tekenwerk plaats en worden in groepen de oplossingen besproken en vervolgens gepresenteerd. Dat levert vaak originele uitkomsten op, zoals bijvoorbeeld in Deil. Hier was de wens van de gemeente om de dorpsrand op te waarderen in combinatie met waterberging. Tijdens het atelier werd duidelijk dat er vroeger zeven kastelen direct rond en in het dorp stonden. Deels zijn de grachten nog zichtbaar, deels zijn ze gedempt. Het idee kwam naar boven om die weer te gaan gebruiken als waterberging en ook de bestaande grachten te verbreden voor dit doeleinde.

Watertoets
Maar waar ligt nou precies de meerwaarde van een water- en ruimte-atelier ten opzichte van de watertoets? Bode: "In de huidige watertoetspraktijk gebeurt het wel eens dat de gemeente al een bepaald vastgelegd idee heeft. Dan worden we in feite te laat betrokken en moeten we energie steken voor een goede inbreng van water in plannen. Overigens beseffen de gemeenten in ons beheersgebied dit ook steeds vaker. Uit een mini-enquete kwam naar voren dat gemeente aangeven dat ze het waterschap eerder in het planproces zouden moeten betrekken. Een atelier is hier een goed instrument voor."

Overigens is Bode goed te spreken over de Watertoets. "Ik werk er al 8 jaar mee en ik vind het een goed instrument! Je ziet dat de plannen er beter van worden, gezien vanuit het waterbeheer. Je zou willen dat zoiets overbodig zou zijn, maar dat kan bijna niet anders. Gemeente en waterschap houden toch andere doelen. De Watertoets zorgt voor een evenwichtig RO-proces, een atelier voor creatieve oplossingen!"

Geleerde lessen
Onlangs zij de ‘geleerde lessen' uit de ‘tour' van 2010 en 2011 gepresenteerd in de vorm van acht aandachtpunten:

1. De kern van de voorbereiding en organisatie ligt bij gemeente én waterschap. Het is immers "hun" opgave; zij moeten er mee verder.

2. Grondige voorbereiding is een succesfactor. Inloopuurtje was erg belangrijk

3. Een gebiedsexcursie is een onmisbaar onderdeel van de atelierwerkvorm

4. Een hele dag is absoluut een minimum voor een geslaagd water & ruimte atelier.

5. Noodzakelijk (inhoudelijke) informatie:

  • het watersysteem in vier dimensies (diepte, breedte, lengte en tijd)
  • kwantificering van de wateropgave
  • kaartbeeld van ruimtelijke opgaven

6. De deelnemers

  • Balans in voldoende differentiatie van kennisdragers en disciplines. Betrek er mensen bij die ‘buiten kaders' durven te denken.
  • De groep compact houden om snel en efficiënt te kunnen opereren. Het aantal van 10 deelnemers is ideaal.
  • Lokale (veld)kennis van groot belang.

7. In meerdere fasen van het plan- en keuzeproces kan een Water&Ruimte atelier leiden tot meerwaarde. Zoek elkaar ook later via deze werkvorm op!

8. "Zeg het in beelden". Beeldende communicatie maakt de resultaten helder, toegankelijk en overdraagbaar.

Meer informatie
http://www.waterschaprivierenland.nl