Het maakt veel verschil voor zoetwatervissen als we klimaatverandering weten te beperken

Gepubliceerd 17 maart 2021

De leefgebieden van zoetwatervissen worden bedreigd door het opwarmen van de aarde, met name door de stijgende watertemperatuur. Bij een gemiddelde wereldwijde stijging van 3,2 graden Celsius zal voor een derde van de zoetwatervissen meer dan de helft van het leefgebied worden bedreigd. Deze bedreiging geldt voor tien keer minder vissoorten als de opwarming wordt beperkt tot 1,5 graad.

Dit is aangetoond in een studie van de Radboud Universiteit, in samenwerking met onder andere de Universiteit Utrecht, Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en Universiteit Leiden. De studie verschijnt op 15 maart in Nature Communications.

In veel studies is er al gekeken naar de mogelijke impact van klimaatverandering op biodiversiteit op het land. ‘Bedreigingen van klimaatverandering zijn eigenlijk nauwelijks in kaart gebracht voor zoetwatervissen, ondanks dat ze ongeveer een kwart vormen van de wereldwijde diversiteit aan gewervelde soorten’, zegt Valerio Barbarossa, hoofdauteur van de paper. Dit is de eerste studie waarbij gekeken is naar de mogelijke impact van klimaatverandering op ongeveer 11.500 zoetwatervissen over de hele wereld.

Duidelijke verschillen tussen opwarmingsscenario’s

Een wereldwijde opwarming van 3,2 graden Celsius is een scenario dat we kunnen verwachten als er na de huidige klimaatafspraken geen extra maatregelen worden genomen om klimaatverandering te beperken. In dit scenario zal voor een derde van de vissoorten minstens de helft van het leefgebied bedreigd worden door toenemende extremen in watertemperatuur of rivierafvoer.

Wanneer de opwarming beperkt blijft tot 2 graden zal van 9% van de soorten minstens de helft van het leefgebied worden bedreigd. Bij 1,5 graden opwarming daalt dit aantal soorten naar 4%. ‘Deze getallen tonen aan dat het een groot verschil maakt voor zoetwatervissen als we de opwarming kunnen beperken - net als dat eerder onderzoek heeft laten zien dat het van belang is voor biodiversiteit op het land’, zegt Barbarossa.

Temperatuur en stroming

De onderzoekers hebben toekomstige extremen in watertemperatuur en rivierafvoer gemodelleerd. Vervolgens hebben ze binnen het verspreidingsgebied van elke vissoort gekeken waar toekomstige extremen de nu al bestaande extremen zullen overstijgen. ‘Watertemperatuur en rivierafvoer zijn bepalende factoren voor het voorkomen van zoetwatervissen. Klimaatverandering zal de extremen in afvoer en temperatuur versterken, waardoor de hoeveelheid geschikt leefgebied zou kunnen afnemen. Dit zegt iets over het risico op uitsterven’, vertelt medeauteur Aafke Schipper, milieuwetenschapper bij de Radboud Universiteit en het PBL.

De resultaten laten zien dat de veranderingen in watertemperatuur veel bedreigender zijn dan veranderingen in rivierafvoer. Dit komt doordat opwarming van de aarde de watertemperatuur op bijna alle plekken ook zal doen stijgen. Uit de studie blijkt verder dat de bedreiging het grootst is voor zoetwatervissen in tropische gebieden.

Obstakels in watersystemen

‘Onze resultaten zijn gebaseerd op de aanname dat vissen zich niet kunnen verplaatsen naar andere plekken of zich kunnen aanpassen aan de veranderingen’, vertelt Barbarossa. ‘Ter vergelijking hebben we ook gekeken naar een scenario waarbij vissoorten vrij kunnen bewegen binnen het stroomgebied van de rivier waar ze voorkomen. In dat geval zou de bedreiging door klimaatverandering een stuk lager zijn, omdat vissen dan deels kunnen ontsnappen aan de opwarming. Maar zoetwatersystemen zijn erg versnipperd, waardoor vissen zich in werkelijkheid niet goed kunnen verplaatsen.’

Wereldwijd worden rivieren gekenmerkt door een groeiend aantal barrières, zoals (stuw-)dammen, sluizen en duikers. Deze obstakels leiden tot versnippering van zoetwatersystemen en zorgen er dus voor dat vissen zich minder goed kunnen aanpassen aan klimaatverandering door naar andere gebieden te zwemmen. Dit onderstreept volgens de onderzoekers de urgentie om klimaatverandering te beperken als we de biodiversiteit in zoetwater willen veiligstellen.

Publicatie:

'Threats of global warming to the world’s freshwater fishes', Valerio Barbarossa, Joyce Bosmans, Niko Wanders, Henry King, Marc F. P. Bierkens, Mark A. J. Huijbregts & Aafke M. Schipper, Nature Communications. DOI: https://doi.org/10.1038/s41467-021-21655-w

Bron: Radboud Universiteit